Raport: Rok Fundacji Rodzinnych

21.05.2024

Sukcesja

Od 22 maja 2023 polscy przedsiębiorcy dysponują narzędziem, które pozwala im budować wartość firmy na pokolenia, a jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo majątkowi rodzinnemu. Tylko do końca kwietnia niemal 1000 przedsiębiorców zarejestrowało swoje fundacje.

Nasza Kancelaria miała zaszczyt pracować przy powstawaniu nowych przepisów, a także wielokrotnie w różnych mediach dzielić się naszą wiedzą i doświadczeniem o sukcesji w biznesie. Dlatego wraz z bankiem BNP Paribas i portalem Business Insider przygotowaliśmy raport „Rok Fundacji Rodzinnych”. Zebrane dane i analizy pokazują, do jakiego stopnia ostatni rok był niezwykły dla biznesu rodzinnego w Polsce.

 

Popularność fundacji ponad najśmielsze oczekiwania

Dane otrzymane z Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim, który jest sądem rejestrowym dla fundacji rodzinnych, dowodzą nie tylko ogromnej popularności fundacji, ale także tego, że zainteresowanie nimi ciągle wzrasta. W trzecim kwartale 2023 roku złożono łącznie 276 wniosków, w czwartym – 409; pierwszy kwartał 2024 zakończyliśmy z wynikiem 482 wniosków, a tylko w samym kwietniu 2024 sąd odnotował wpływ aż 227 nowych wniosków.

 

 

– Na koniec kwietnia 2024 r. zarejestrowano 980 fundacji. Śmiało można uznać, że gdy pojawią się dane za maj, to ich liczba przekroczy 1000. To duży sukces, o którym należy głośno mówić. Sukces instytucji prawnej, która była wyczekiwana przez lata i bardzo potrzebna. Tak duże zainteresowanie to dobry sygnał dla naszej gospodarki. Pokazuje determinację właścicieli, aby firma działała przez pokolenia. Z perspektywy pracowników, lokalnej społeczności, instytucji finansowych – to oznaka dodatkowej stabilizacji i bezpieczeństwa – mówi Paweł Tomczykowski, partner zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska.

­- Z perspektywy właścicieli firm, fundacja pozwoli zabezpieczyć trwanie firmy, izolując aktywa rodzinne od operacyjnych. Pozwala w mądry sposób zadbać o dobrobyt osób najbliższych fundatorowi i przyszłych pokoleń rodziny, a także zaplanować długoterminowe działania filantropijne – dodaje Paweł Tomczykowski.

 

Młodzi i aktywni fundatorzy

Z zebranych przez kancelarię Tomczykowski Tomczykowska danych wynika, że fundatorzy nie zwlekają z decyzją o sukcesji[1]. Fundator w badanej próbie ma średnio 48 lat i nie zamierza jeszcze oddać fundacji w ręce kolejnych pokoleń – w zdecydowanej większości przypadków (ponad trzy czwarte) zastrzega sobie miejsce w zarządzie fundacji.

Decyzja o przeprowadzeniu sukcesji to także dobra okazja do uporządkowania ładu korporacyjnego:

– W ponad 50 proc. fundacji, w których zakładaniu doradzaliśmy, proces ten oznacza nie tylko przeniesienie aktywów, ale towarzyszą mu dodatkowe reorganizacje. Można powiedzieć, że dla założycieli firm jest to okazja do zrobienia „wiosennych porządków” w strukturze biznesu – mówi Jędrzej Figurski, radca prawny, lider praktyki Private Client kancelarii Tomczykowski Tomczykowska.

 

Wątpliwości podatkowe raczej na korzyść fundacji. Problematyczna działalność gospodarcza

Z danych zebranych przez kancelarię Tomczykowski Tomczykowska wynika, że do tej pory organy podatkowe wydały ponad 170 interpretacji indywidualnych w związku z działalnością fundacji rodzinnej. 2/3 pytań wnioskodawców spotkało się z pozytywnym stanowiskiem fiskusa, a 1/4 z negatywnym. W pozostałych przypadkach racje podatników zostały uznane tylko częściowo.

W 2023 roku pytania wnioskodawców często dotyczyły konsekwencji podatkowych wniesienia majątku do fundacji rodzinnych, natomiast w 2024 roku dominowały kwestie związane z dozwoloną działalnością gospodarczą. W sumie ponad 85% zapytań dotyczyło konsekwencji podatkowych na gruncie podatków dochodowych PIT i CIT.

– Już na etapie tworzenia ustawy możliwość prowadzenia działalności gospodarczej przez fundację rodzinną (lub jej brak) oraz jej zakres były przedmiotem licznych dyskusji – przypomina Anna Turska-Tomczykowska, partner zarządzająca kancelarią Tomczykowski Tomczykowska. – Można się było spodziewać, że kompromis zaproponowany przez ustawodawcę tj. wprowadzenie katalogu ograniczonej działalności gospodarczej i odwołanie do definicji działalności gospodarczej w ustawie Prawo Przedsiębiorców, będzie powodowało liczne wątpliwości interpretacyjne. Wystarczy wspomnieć, ze zgodnie ze wspomnianym Prawem Przedsiębiorców działalność gospodarcza opiera się na łącznym spełnieniu czterech przesłanek: zorganizowanie, zarobkowość, wykonywanie działalności we własnym imieniu oraz ciągłość. Ewentualne problemy interpretacyjne pojawiają się i będą się pojawiały w przypadku przesłanki dotyczącej zorganizowania oraz ciągłości. Dobrym rozwiązaniem byłoby odwołanie się do modeli zagranicznych i pozostawienie fundacji rodzinnej możliwości pełnienia wyłącznie funkcji pasywnego właściciela aktywów – podkreśla.

 

Spośród ponad 170 interpretacji eksperci kancelarii Tomczykowski Tomczykowska wybrali sześć najistotniejszych:

PROBLEM SYGNATURA
Negatywny wpływ na proporcję w zakresie zwolnienia z PIT od świadczeń z fundacji rodzinnej (pozbawienie zwolnienia od części świadczenia), w przypadku dwóch fundatorów będących małżonkami (nr 0112-KDIL2-1.4011.114.2024.2.JK)
Udzielenie licencji przez Fundację Rodzinną – zwolnienie z podatku jest możliwe tylko w stosunku do podmiotów niepowiązanych  (nr 0111-KDIB1-2.4010.351.2023.3.ANK)
Darowizna wierzytelności pożyczkowej na rzecz Fundacji Rodzinnej przez spółkę nie generuje przychodu po stronie spółki (nr 0111-KDIB1-2.4010.12.2024.1.AK)
Lokowanie środków przez Fundację Rodzinną na lokacie terminowej nie stanowi działalności gospodarczej (nr 0111-KDIB1-2.4010.630.2023.1.ANK)
Fundacja będąca wspólnikiem zagranicznej spółki zapłaci CIT, jeśli jest ona transparentna podatkowo (w tym zakresie sądy administracyjne wydają sprzeczne wyroki) (nr 0114-KDIP2-1.4010.551.2023.2.PP)
Uwaga na najem krótkoterminowy – organy podatkowe kwestionują najem krótkoterminowy jako dozwoloną działalność gospodarczą fundacji rodzinnych (nr 0111-KDIB1-2.4010.53.2024.1. ANK)

 

Co jeszcze można poprawić?

Liczby mówią same za siebie – fundacja rodzinna odniosła ogromny sukces. Niemałą zasługę ma w tym korzystne otoczenie podatkowe fundacji, ale kluczowa jest gotowość polskiego biznesu rodzinnego do podjęcia tematu sukcesji. Przedsiębiorcy planując sukcesję mogą wybierać rozwiązania krajowe lub zagraniczne – zachodnioeuropejskie fundacje prywatne czy trusty w anglosaskiej kulturze prawnej.
O tym, czy postanowią zachować aktywa w kraju, zadecydują różne względy, choć duże znaczenie będzie miała  jakość przepisów regulujących fundacje. A w tych jest jeszcze kilka obszarów do poprawy. Oto  najbardziej znaczące z nich, wskazywane przez prawników i doradców podatkowych kancelarii Tomczykowski Tomczykowska:

  1. Kwestie praktyczne
  • Proces zakładania fundacji rodzinnej jest obecnie niepotrzebnie skomplikowany. Brakuje możliwości elektronicznego składania wniosków, nie obowiązuje także zasada „jednego okienka”, która z powodzeniem ułatwia załatwienie formalności w rejestrze przedsiębiorców.
  1. Kwestie podatkowe i prawne
  • Obecny kształt przepisów zniechęca do wspólnego zakładania fundacji przez rodzeństwo lub dalszych krewnych, co kłóci się z fundamentalną zasadą, że opodatkowanie beneficjentów należących do rodziny fundatora nie powinno być bardziej dolegliwe od zasad przyjętych w podatku od spadków i darowizn.
  • Z podobnym problemem mamy do czynienia w przypadku fundacji zakładanych wspólnie przez małżeństwa – z opinii dyrektora KIS wynika, że wypłaty świadczeń dla tych fundatorów powinny być mniej korzystne niż w przypadku, gdyby małżonkowie założyli fundacje oddzielnie.
  • Liczbę zakładanych fundacji zwiększyłoby dodatkowo wprowadzenie „ulgi repolonizacyjnej” – czyli zachęt podatkowych w sytuacji przeniesienia aktywów z fundacji zagranicznej do polskiej. Obecnie taka operacja przeniesienia wiąże się z niekorzystnymi konsekwencjami podatkowymi.
  • Członkami organów polskiej fundacji mogą być tylko osoby fizyczne, co rodzi potencjalne ryzyko dla funkcjonowania fundacji w przypadku np. śmierci lub choroby członka zarządu. Należy więc dopuścić, by członkami organów fundacji były także osoby prawne, jak ma to miejsce w fundacjach zagranicznych.
  • Należy także doprecyzować katalog dozwolonej działalności gospodarczej fundacji. Obecny kształt regulacji prowadzi do wielu wątpliwości i sporów interpretacyjnych, o czym wspomnieliśmy w części poświęconej stanowiskom organów podatkowych.

 

Otwórz pełen raport: Rok Fundacji Rodzinnych Raport

 

[1] Badanie dotyczące fundatorów na próbie 173 fundacji rodzinnych. Zostało przeprowadzone na podstawie danych z publicznie dostępnych i jawnych źródeł tj. wyszukiwarki kodów LEI oraz wpisów fundacji rodzinnych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR).

03.07.2024

Najem krótkoterminowy w fundacji rodzinnej bez CIT – nieprawomocny wyrok WSA

Czytaj

21.05.2024

Jak założyć fundację rodzinną? Proces krok po kroku

Czytaj

19.04.2024

Ostatnią wolę będzie można nagrać smartfonem. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad przepisami wprowadzającymi testament audiowizualny

Czytaj

20.03.2024

Fundacja rodzinna w oświadczeniach majątkowych polityków

Czytaj