Złożyć a składać. Ryzyko podwójnego opodatkowania w spółkach jawnych. Jak go uniknąć?

Jeden nieintuicyjny i prosty błąd może spowodować, że spółka jawna, której wspólnikiem jest osoba prawna, będzie podwójnie opodatkowana do końca swojego działania. To problem, który powstał trzy lata temu. W styczniu 2021 roku zmieniono przepisy i podatnikami CIT stały się wszystkie spółki komandytowe, w tym także część spółek jawnych. Podwójnego opodatkowania można uniknąć, ale wymaga to uważności i odpowiedniego, nieliteralnego interpretowania przepisów. Jak to robić? Przedstawili to w artykule Business Insider eksperci naszej kancelarii Jacek Wojtach i Daria Górka.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wspólnicy spółki jawnej mogą płacić podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) lub, w przypadku gdy wspólnikiem jest osoba prawna, spółka może być zmuszona do płacenia podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Warunkiem uniknięcia podwójnego opodatkowania jest złożenie informacji CIT-15J. Według naszych ekspertów fiskus interpretuje te przepisy na niekorzyść podatników, co prowadzi do licznych problemów i pułapek.

Obrazowo na łamach Business Insider przedstawia to Daria Górka, wskazując, że z przepisów można wyciągnąć następujący wniosek: „spółko, jeśli złożyłaś informację o wspólnikach do 31 stycznia 2021 r. lub najpóźniej w terminie 14 dni od daty powstania, to nie będziesz podatnikiem CIT. Pamiętaj, że gdyby skład wspólników uległ zmianie, to także musisz o tym poinformować i masz na to 14 dni. Nic więcej nie musisz robić.” To błędny wniosek.

Jak podkreśla Jacek Wojtach, organy podatkowe wymagają corocznego składania informacji CIT-15J, co jest sprzeczne z literalnym brzmieniem przepisów mówiących jedynie o jednokrotnym złożeniu tej informacji.

Nieprzestrzeganie corocznego obowiązku składania informacji CIT-15J skutkuje utratą statusu jednokrotnego opodatkowania i koniecznością płacenia CIT do końca istnienia spółki. Jak podkreśla Daria Górka, zgodnie ze stanowiskiem fiskusa nie zmienia tego nawet zniknięcie z grona wspólników osób prawnych i pozostanie jedynie przy wspólnikach będących osobami fizycznymi.

Niekorzystna dla podatników interpretacja przepisów została potwierdzona przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (interpretacja z 7 czerwca 2023 r. (nr 0111-KDIB1-1.4010.244.2023.1.AW)), a także wyrok WSA w Warszawie z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt. III SA/Wa 247/22). Wyrok nie jest prawomocny, więc sprawę ostatecznie rozstrzygnie NSA.

— Jeżeli wykładnia fiskusa zostałaby utrzymana, to spółki, które choć jednego roku nie złożyły informacji CIT-15J, znalazłyby się w pułapce. Zostałyby uznane za podatników CIT do końca swojego istnienia i nic nie mogłyby z tym zrobić. Pozostaje więc liczyć na korzystny dla spółek wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego — podsumowuje Daria Górka.
 

FAQ

Jakie są dwa warianty opodatkowania spółki jawnej?

Wariant 1: spółka jawna nie jest podatnikiem CIT, a podatek płacą wyłącznie wspólnicy (PIT) — to tzw. jednokrotne opodatkowanie. Wariant 2: spółka staje się podatnikiem CIT, a obok niej wspólnicy nadal płacą PIT — czyli podwójne opodatkowanie.

Kiedy spółka jawna ryzykuje podwójnym opodatkowaniem?

Gdy choć jeden wspólnik jest osobą prawną (np. sp. z o.o.) i spółka nie dopełni pewnych formalności — wtedy może została uznana za podatnika CIT.
Jaką formalnością należy się zająć, by zachować status jednokrotnego opodatkowania?
Formularz CIT-15J — należy go złożyć przed rozpoczęciem roku obrotowego lub w ciągu określonego czasu od założenia spółki.

Czy należy złożyć CIT-15J tylko raz czy co roku?

Przepisy mówią o „złożeniu”, ale organy interpretują, że spółka powinna składać co roku CIT-15J — brak złożenia może skutkować utratą statusu.

Co się dzieje, jeśli spółka raz nie złożyła wymaganej informacji?

Zdaniem organów i części orzecznictwa — spółka może zostać uznana za podatnika CIT na zawsze, nawet jeśli skład wspólników się zmieni.

Czy zmiana wspólnika osoby prawnej na osobę fizyczną przywraca status jednokrotnego opodatkowania?

Nie zawsze. Organy uznają, że gdy spółka już raz została opodatkowana CIT-em, zmiana wspólnika nie automatycznie przywraca status transparentny.

Na co powinny zwrócić uwagę spółki jawne prowadzone przez rodziny lub w formie małych przedsiębiorstw?

Czy skład wspólników zawiera osobę prawną? Czy CIT-15J jest składany w terminie i czy to tylko jednorazowo czy corocznie? Czy monitorowana jest każda zmiana w składzie wspólników?

Dlaczego przepisy i praktyka są uznawane za „pułapkę” przez przedsiębiorców?

Ponieważ formalnie przepis mówi o „złożeniu” raz, ale praktyka organów wymaga składania co roku — co rodzi niejasność i ryzyko.

Co powinna zrobić spółka, która podejrzewa, że utraciła status jednokrotnego opodatkowania?

Przeanalizować wszystkie lata, czy CIT-15J zostało złożone, sprawdzić dokumentację zmian wspólników, rozważyć konsultację z doradcą podatkowym.

Co jest rekomendacją dla zarządów/spółek jawnych, by uniknąć ryzyka?

Najbezpieczniej: traktować obowiązek składania CIT-15J jako coroczny — nawet jeśli przepisy nie mówią tego jednoznacznie. Stała kontrola formalności i dokumentacji to najprostsze zabezpieczenie przed podwójnym opodatkowaniem.