Jak ochronić się przed utratą lub ukrywaniem majątku wspólnego?

W życiu prywatnym i zawodowym wielu przedsiębiorców staje przed wyzwaniem ochrony majątku wspólnego. Konflikty w relacjach małżeńskich czy partnerskich mogą bowiem prowadzić do sytuacji, w której jedna ze stron podejmuje działania zmierzające do ukrycia, wyprowadzenia lub zniekształcenia obrazu rzeczywistego stanu majątku. Wówczas kluczowe jest podjęcie odpowiednich kroków prawnych i organizacyjnych, aby zminimalizować ryzyko. Od czego zacząć?

Ustalenie reżimu majątkowego

Pierwszym krokiem jest precyzyjne określenie reżimu majątkowego małżeńskiego. W Polsce, jeśli małżonkowie nie podpisali intercyzy, obowiązuje wspólność ustawowa, co oznacza, że wszelkie dobra nabyte w trakcie trwania małżeństwa są wspólną własnością. Aby uniknąć niejasności, warto rozważyć zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, która może wprowadzać rozdzielność majątkową.

W przypadku braku zawarcia jakiejkolwiek umowy majątkowej, standardowym ustrojem w małżeństwie jest wspólność ustawowa. Oznacza to, że majątek przedsiębiorstwa osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą automatycznie wchodzi w skład majątku wspólnego.

Dzięki zasadzie swobody umów istnieje możliwość modyfikacji umów majątkowych małżeńskich, co pozwala dostosować ich treść do indywidualnych potrzeb. Dwa najczęściej wybierane rodzaje umów to: klasyczna rozdzielność majątkowa oraz rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. Pierwsza gwarantuje pełną niezależność finansową każdego z małżonków, natomiast druga, poza niezależnością, przewiduje mechanizm wyrównania różnic w dorobkach w przypadku rozwodu lub śmierci jednego z małżonków. Jest to rozwiązanie szczególnie korzystne dla par, w których jedno z małżonków skupia się na pracy zawodowej, a drugie angażuje się w obowiązki domowe czy opiekę nad dziećmi.

– Dlaczego warto zabezpieczyć majątek na wypadek kryzysu lub problemów finansowych?

Umowę majątkową można zawrzeć w dowolnym momencie – zarówno przed ślubem jako intercyzę, jak i w trakcie trwania małżeństwa. Ustanowienie rozdzielności majątkowej eliminuje konieczność podziału majątku w przypadku rozwodu (z wyjątkiem sytuacji, gdy wspólność majątkowa obowiązywała przez pewien czas). Dodatkowo, każdy z małżonków zachowuje niezależność finansową i nie ponosi odpowiedzialności za długi drugiej strony. Warto jednak pamiętać, że w przypadku upadłości rozdzielność majątkowa jest skuteczna wyłącznie, gdy została zawarta minimum dwa lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości.

– Jakie są praktyczne skutki zawarcia umowy majątkowej?

Po podpisaniu umowy każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem, zarówno tym sprzed ślubu, jak i nabytym później. Nie oznacza to jednak, że zanika obowiązek wzajemnej pomocy i dbania o wspólne gospodarstwo domowe, co jest regulowane przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

– Jak wygląda procedura zawarcia umowy majątkowej?

Umowa musi zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. Notariusz nie tylko wyjaśni szczegóły i skutki prawne, ale także pomoże dobrać najlepszy rodzaj umowy w zależności od sytuacji małżonków.

W przypadku chęci wprowadzenia zmian w ustroju majątkowym, umowę można w każdej chwili zmodyfikować lub powrócić do wspólności ustawowej. Aby sfinalizować proces, wystarczy dowód tożsamości oraz – jeśli umowa jest zawierana po ślubie – skrócony odpis aktu małżeństwa.

Audyt majątku i zabezpieczenie dokumentów

Jednym z podstawowych narzędzi ochrony majątku jest dbałość o transparentność finansową. Regularne monitorowanie rachunków bankowych, inwestycji i aktywów pozwala szybko wykryć ewentualne nieprawidłowości. Ważne jest, aby małżonkowie lub partnerzy mieli dostęp do podstawowych informacji o finansach wspólnych i dzielili się nimi w sposób otwarty.

Warto regularnie przeprowadzać audyt posiadanych aktywów, zwłaszcza w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. W ramach audytu należy sprawdzić:

– stan nieruchomości,
– wartość inwestycji,
– należności i zobowiązania,
aktywa ukryte lub trudno dostępne (np. zagraniczne konta).

Kluczowe dokumenty, takie jak akty notarialne, umowy kredytowe, wyciągi bankowe czy deklaracje podatkowe, powinny być przechowywane w bezpiecznym miejscu. Dobrym rozwiązaniem może być cyfrowe archiwum z ograniczonym dostępem.

Reagowanie na niepokojące sygnały

Jeśli jedna ze stron zaczyna ograniczać dostęp do informacji finansowych, przelewa znaczne kwoty na nieznane konta lub dokonuje podejrzanych transakcji, warto niezwłocznie skonsultować się z prawnikiem. W przypadku podejrzenia ukrywania majątku możliwe jest skierowanie sprawy do sądu z wnioskiem o zabezpieczenie aktywów.

Polskie prawo przewiduje szereg instrumentów ochrony majątku wspólnego:

– Zabezpieczenie powództwa: w postępowaniu sądowym można wnosić o zabezpieczenie określonych aktywów na czas trwania procesu.

– Postępowanie rozwodowe: w sytuacji konfliktu, sąd może „z ważnych powodów” pozbawić jednego z małżonków samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym; sąd może wydać orzeczenie, zgodnie z którym na dokonanie konkretnej czynności będzie potrzebna zgoda sądu

– Skarga pauliańska: umożliwia uznanie za bezskuteczne czynności prawnych, które zostały dokonane z zamiarem pokrzywdzenia wspólnego interesu.

Warto pamiętać, że rozwiązanie konfliktu na drodze polubownej często pozwala uniknąć kosztownego i czasochłonnego procesu sądowego. Mediator może pomóc w wypracowaniu satysfakcjonującego porozumienia.

Podsumowanie

Ochrona majątku wspólnego wymaga świadomych i konsekwentnych działań. Przedsiębiorcy, którzy podejmują kroki na rzecz transparentności finansowej, zabezpieczenia dokumentacji, znacznie zmniejszają ryzyko utraty lub ukrycia aktywów. W obliczu konfliktu warto korzystać z dostępnych narzędzi prawnych oraz szukać rozwiązań polubownych, aby zabezpieczyć swoje interesy na przyszłość.

Artykuł ukazał się 07.02.2025 w Rzeczpospolitej 

 

 

 

 

FAQ

Czym jest majątek wspólny małżonków w polskim prawie?

Jeśli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej, obowiązuje wspólność ustawowa — co oznacza, że wszystkie dobra nabyte w trakcie trwania małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego.

Jakie kroki warto podjąć, by zabezpieczyć majątek wspólny przed jego utratą lub ukryciem?

Ustalenie reżimu majątkowego (np. zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej), przeprowadzanie audytu majątku i zabezpieczenie dokumentów, reagowanie na niepokojące sygnały (np. ukrywanie rachunków, podejrzane przelewy) i korzystanie z dostępnych narzędzi prawnych.

Na czym polega zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej i kiedy warto to zrobić?

Umowa majątkowa małżeńska (tzw. intercyza) lub rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków może być zawarta zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa. Wprowadza ona rozdzielność majątkową – każdy z małżonków zarządza majątkiem niezależnie i nie odpowiada za długi drugiego.

Czy zawarcie umowy majątkowej ma znaczenie dla przedsiębiorców?

Tak — jeśli jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą i majątek tej firmy wchodzi w majątek wspólny, może to prowadzić do ryzyka w przypadku działań małżonka-wspólnika. Umowa majątkowa może ograniczyć to ryzyko.

Dlaczego warto przeprowadzać audyt majątku i zabezpieczyć dokumenty?

Regularne monitorowanie rachunków, inwestycji, aktywów (w tym zagranicznych kont), oraz ich dokumentacja (np. akty notarialne, umowy, wyciągi) pozwalają wykryć wcześniej niepokojące transakcje i ograniczyć ryzyko ukrywania majątku.

Jakie narzędzia prawne przewiduje polskie prawo, by chronić majątek wspólny w przypadku konfliktu?

Są to m.in.: zabezpieczenie powództwa (zabezpieczenie aktywów w toku postępowania), możliwość sądowego ograniczenia zarządu majątkiem wspólnym przez jednego z małżonków, oraz skargę pauliańską (unieważnienie czynności prawnych dokonanych z pokrzywdzeniem wspólnego majątku).

Co zrobić, gdy zauważysz niepokojące sygnały – np. duże transfery na konta, utrudniony dostęp do danych finansowych?

W takiej sytuacji warto niezwłocznie skonsultować się z prawnikiem i rozważyć wniosek do sądu o zabezpieczenie majątku. Szybka reakcja może znacząco ograniczyć skalę ewentualnych strat.

Czy rozwiązanie konfliktu polubownie może być korzystne?

Tak — rozwiązanie za pomocą mediacji lub porozumienia często pozwala uniknąć kosztownego i długiego procesu sądowego.

Kiedy warto zawrzeć umowę majątkową w kontekście upadłości małżonka?

Umowa rozdzielności majątkowej działa skutecznie w przypadku upadłości jednego z małżonków, tylko jeśli została zawarta co najmniej 2 lata przed złożeniem wniosku o upadłość.