Prezydent podpisał ustawę, na mocy której Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) zyska nowe uprawnienia. Nowe przepisy zaczną obowiązywać już od początku lipca.
Ustawa umożliwi PIP przekształcenie umowy cywilnoprawnej, w tym tzw. umowy B2B, w umowę o pracę. Wywiera to doniosłe skutki nie tylko na gruncie Kodeksu Pracy, ale też PIT, ZUS i nawet VAT. Przewidziane są również kary finansowe od każdej przekształconej umowy. Ustawa przewiduje jednak abolicję, dla tych, którzy dostosują umowy przed jej wejściem w życie lub krótko po.
Prezydent zapowiedział skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją. Nie wiadomo, kiedy dokładnie do Trybunału wpłynie wniosek o zbadanie ustawy, a także kiedy zostanie on rozpatrzony. Co istotne, tryb zastosowany przez Prezydenta to tzw. kontrola następcza, która nie wstrzymuje publikacji ustawy ani jej wejścia w życie. Oznacza to, że nowe przepisy zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli od lipca.
Przekształcenie formy zatrudnienia
W razie wykrycia nieprawidłowości co do umowy cywilnoprawnej, okręgowy inspektor pracy będzie kierował do jej stron polecenie usunięcia naruszeń prawa. Niewykonanie polecenia będzie podstawą do wydania decyzji administracyjnej przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Przy wydawaniu decyzji możliwe będzie uwzględnienie woli stron, jednak tylko wtedy gdy jest ona zgodna z prawem i nie zmierza do jego obejścia. W praktyce oznacza to, że wola stron powinna być rozstrzygająca, jeżeli cechy zatrudnienia cywilnoprawnego i pracowniczego będą się równoważyły.
Strony umowy będą mogły odwołać się od decyzji PIP do sądu rejonowego. Na czas trwania postępowania sądowego zatrudnionemu będzie przysługiwała ochrona przed zwolnieniem i zmianą warunków zatrudnienia na zasadach właściwych dla pracowników. W niektórych przypadkach sąd będzie mógł także uregulować zasady współpracy między stronami na czas trwania postępowania.
Decyzja PIP będzie obowiązywała od uprawomocnienia się wyroku sądu w jej sprawie, ze skutkiem od dnia jej wydania. Wyjątkiem będą osoby, które na mocy Kodeksu pracy objęte są szczególną ochroną przed zwolnieniem: w ich przypadku decyzja będzie mogła mieć rygor natychmiastowej wykonalności.
Alternatywnie do wydania decyzji, okręgowy inspektor pracy będzie mógł zwrócić się bezpośrednio do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy. W takim przypadku wyrok sądu może wywierać wsteczne skutki, co może oznaczać konieczność korekty rozliczeń w podatkach i składkach aż do okresu przedawnienia zobowiązań.
Skutki przekształcenia umowy
Prawomocna decyzja PIP będzie wywierała skutki na gruncie podatków dochodowych od dnia jej wydania. Oznacza to, że w przypadku przedłużającego się postępowania odwoławczego może dojść do powstania zaległości podatkowej i konieczności zapłaty odsetek za zwłokę. Natomiast na gruncie składek ubezpieczeniowych decyzja PIP zacznie wywierać skutki od dnia jej uprawomocnienia się, zaś składki zapłacone w trakcie trwania postępowania na poczet cywilnoprawnego tytułu do ubezpieczeń społecznych zostaną automatycznie zaliczone na poczet tytułu pracowniczego.
Pozostałe zmiany
Państwowa Inspekcja Pracy wdroży mechanizm wymiany danych z ZUS i KAS, co pozwoli jej na lepsze typowanie podmiotów do kontroli . W pierwszym roku obowiązywania reformy PIP zamierza przeprowadzić kontrole u 200 podmiotów na podstawie pozyskanych od ZUS i KAS danych, stopniowo zwiększając tę liczbę w kolejnych latach.
Ustawa umożliwi Głównemu Inspektorowi Pracy wydawanie interpretacji indywidualnych w sprawach dotyczących istnienia stosunku pracy. Interpretacje będą wydawane na podstawie opisu stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, a odwołania od niekorzystnych rozstrzygnięć będzie rozpatrywał sąd okręgowy.
Jak się przygotować?
Ustawa przewiduje abolicję dla podmiotów, które dobrowolnie przekształcą swoje nieprawidłowe umowy cywilnoprawne w umowy o pracę w terminie jednego roku od wejścia w życie zmian w prawie. Abolicja ta uchroni przed podwyższoną do maksymalnie 60 tys. zł grzywną za zawarcie umowy cywilnoprawnej na warunkach umowy o pracę.
Nowe przepisy umożliwią PIP badanie umów cywilnoprawnych obowiązujących w dniu wejścia ustawy w życie, niezależnie od daty ich zawarcia. Dlatego okres najbliższych trzech miesięcy warto wykorzystać na weryfikację warunków współpracy na podstawie umów cywilnoprawnych, aby w nowe uprawnienia PIP wejść z postanowieniami umów zabezpieczającymi przed przekwalifikowaniem na umowę o pracę.