Prezydent podpisał ustawę, na mocy której Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) zyska nowe uprawnienia. Nowe przepisy zaczną obowiązywać już od początku lipca.
Ustawa umożliwi PIP przekształcenie umowy cywilnoprawnej, w tym tzw. umowy B2B, w umowę o pracę. Wywiera to doniosłe skutki nie tylko na gruncie Kodeksu Pracy, ale też PIT, ZUS i nawet VAT. Przewidziane są również kary finansowe od każdej przekształconej umowy. Ustawa przewiduje jednak abolicję, dla tych, którzy dostosują umowy przed jej wejściem w życie lub krótko po.
Prezydent zapowiedział skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją. Nie wiadomo, kiedy dokładnie do Trybunału wpłynie wniosek o zbadanie ustawy, a także kiedy zostanie on rozpatrzony. Co istotne, tryb zastosowany przez Prezydenta to tzw. kontrola następcza, która nie wstrzymuje publikacji ustawy ani jej wejścia w życie. Oznacza to, że nowe przepisy zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli od lipca.
Przekształcenie formy zatrudnienia
W razie wykrycia nieprawidłowości co do umowy cywilnoprawnej, okręgowy inspektor pracy będzie kierował do jej stron polecenie usunięcia naruszeń prawa. Niewykonanie polecenia będzie podstawą do wydania decyzji administracyjnej przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Przy wydawaniu decyzji możliwe będzie uwzględnienie woli stron, jednak tylko wtedy gdy jest ona zgodna z prawem i nie zmierza do jego obejścia. W praktyce oznacza to, że wola stron powinna być rozstrzygająca, jeżeli cechy zatrudnienia cywilnoprawnego i pracowniczego będą się równoważyły.
Strony umowy będą mogły odwołać się od decyzji PIP do sądu rejonowego. Na czas trwania postępowania sądowego zatrudnionemu będzie przysługiwała ochrona przed zwolnieniem i zmianą warunków zatrudnienia na zasadach właściwych dla pracowników. W niektórych przypadkach sąd będzie mógł także uregulować zasady współpracy między stronami na czas trwania postępowania.
Decyzja PIP będzie obowiązywała od uprawomocnienia się wyroku sądu w jej sprawie, ze skutkiem od dnia jej wydania. Wyjątkiem będą osoby, które na mocy Kodeksu pracy objęte są szczególną ochroną przed zwolnieniem: w ich przypadku decyzja będzie mogła mieć rygor natychmiastowej wykonalności.
Alternatywnie do wydania decyzji, okręgowy inspektor pracy będzie mógł zwrócić się bezpośrednio do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy. W takim przypadku wyrok sądu może wywierać wsteczne skutki, co może oznaczać konieczność korekty rozliczeń w podatkach i składkach aż do okresu przedawnienia zobowiązań.
Skutki przekształcenia umowy
Prawomocna decyzja PIP będzie wywierała skutki na gruncie podatków dochodowych od dnia jej wydania. Oznacza to, że w przypadku przedłużającego się postępowania odwoławczego może dojść do powstania zaległości podatkowej i konieczności zapłaty odsetek za zwłokę. Natomiast na gruncie składek ubezpieczeniowych decyzja PIP zacznie wywierać skutki od dnia jej uprawomocnienia się, zaś składki zapłacone w trakcie trwania postępowania na poczet cywilnoprawnego tytułu do ubezpieczeń społecznych zostaną automatycznie zaliczone na poczet tytułu pracowniczego.
Pozostałe zmiany
Państwowa Inspekcja Pracy wdroży mechanizm wymiany danych z ZUS i KAS, co pozwoli jej na lepsze typowanie podmiotów do kontroli . W pierwszym roku obowiązywania reformy PIP zamierza przeprowadzić kontrole u 200 podmiotów na podstawie pozyskanych od ZUS i KAS danych, stopniowo zwiększając tę liczbę w kolejnych latach.
Ustawa umożliwi Głównemu Inspektorowi Pracy wydawanie interpretacji indywidualnych w sprawach dotyczących istnienia stosunku pracy. Interpretacje będą wydawane na podstawie opisu stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, a odwołania od niekorzystnych rozstrzygnięć będzie rozpatrywał sąd okręgowy.
Jak się przygotować?
Ustawa przewiduje abolicję dla podmiotów, które dobrowolnie przekształcą swoje nieprawidłowe umowy cywilnoprawne w umowy o pracę w terminie jednego roku od wejścia w życie zmian w prawie. Abolicja ta uchroni przed podwyższoną do maksymalnie 60 tys. zł grzywną za zawarcie umowy cywilnoprawnej na warunkach umowy o pracę.
Nowe przepisy umożliwią PIP badanie umów cywilnoprawnych obowiązujących w dniu wejścia ustawy w życie, niezależnie od daty ich zawarcia. Dlatego okres najbliższych trzech miesięcy warto wykorzystać na weryfikację warunków współpracy na podstawie umów cywilnoprawnych, aby w nowe uprawnienia PIP wejść z postanowieniami umów zabezpieczającymi przed przekwalifikowaniem na umowę o pracę.
FAQ
Czy Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła zmienić umowę B2B lub zlecenie w umowę o pracę?
Tak. Nowe przepisy przyznają Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienie do wydania decyzji administracyjnej przekształcającej umowę cywilnoprawną, w tym umowę B2B lub umowę zlecenia, w umowę o pracę, jeżeli charakter współpracy odpowiada stosunkowi pracy. Od takiej decyzji będzie przysługiwało odwołanie do sądu.
Jakie skutki może mieć przekwalifikowanie umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę?
Przekształcenie może wywołać konsekwencje nie tylko na gruncie prawa pracy, ale również podatków, składek ZUS oraz podatku VAT. W zależności od okoliczności może powstać obowiązek skorygowania wcześniejszych rozliczeń oraz zapłaty zaległych należności wraz z odsetkami.
Czy przedsiębiorcy mogą uniknąć kar za nieprawidłowe umowy B2B?
Tak. Ustawa przewiduje okres abolicji dla podmiotów, które dobrowolnie dostosują umowy cywilnoprawne do obowiązujących przepisów w ciągu roku od wejścia nowych regulacji w życie. Skorzystanie z tego rozwiązania pozwala uniknąć podwyższonych kar finansowych.
Czy PIP będzie mogła kontrolować umowy zawarte przed wejściem nowych przepisów?
Tak. Nowe uprawnienia obejmą również umowy cywilnoprawne obowiązujące w dniu wejścia ustawy w życie, niezależnie od daty ich zawarcia. Oznacza to, że kontrola może dotyczyć także wcześniej podpisanych kontraktów B2B oraz umów zlecenia.
Jak PIP będzie wybierała firmy do kontroli?
Państwowa Inspekcja Pracy uzyska możliwość wymiany danych z ZUS oraz Krajową Administracją Skarbową. Dzięki temu kontrole będą prowadzone na podstawie analizy danych i oceny ryzyka, co ma zwiększyć skuteczność wykrywania przypadków pozornego zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych.
Jak przygotować firmę do nowych uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy?
Przedsiębiorcy powinni przeanalizować wszystkie obowiązujące umowy B2B oraz umowy cywilnoprawne pod kątem cech charakterystycznych dla stosunku pracy. W razie wątpliwości warto zweryfikować sposób wykonywania obowiązków, treść umów oraz rozważyć ich dostosowanie jeszcze przed rozpoczęciem obowiązywania nowych przepisów.