VAT naliczony można odliczyć wcześniej – wyrok Sądu UE

Faktura otrzymana przed złożeniem deklaracji za dany miesiąc daje prawo do odliczenia VAT w tym miesiącu, jeżeli materialne warunki odliczenia są spełnione. Tak rewolucyjny wyrok wydał Sąd UE w sprawie o sygn. T-689/24. Orzeczenie sądu podważa więc dotychczasową praktykę administracji podatkowej, opartą na treści art. 86 ust. 1 Ustawy o VAT.

Ustawa o VAT wskazuje, że odliczenie może być zrealizowane w tym miesiącu, w którym oba warunki są spełnione – tj. powstał obowiązek podatkowy po stronie sprzedawcy, a nabywca otrzymał fakturę dokumentującą transakcję. Z tego powodu moment otrzymania faktury często wyznaczał schemat rozliczenia podatku naliczonego. Jeżeli świadczenie zostało zrealizowane na przykład z końcem lutego, a faktura została wystawiona pierwszego marca, wówczas odliczenie naliczonego VAT mogło nastąpić w deklaracji za marzec, składanej do 25 kwietnia.

Sąd UE uznał, że wymogi ustawy o VAT są w tym zakresie zbyt restrykcyjne. Dla realizacji prawa do odliczenia VAT wymagane jest posiadanie faktury, ale jeżeli jest ona dostępna, uwolnienie podatnika z ciężaru tego podatku powinno nastąpić bez zwłoki.

Co to w praktyce oznacza? Podatnik zyskuje możliwość realnej optymalizacji rozliczeń podatkowych poprzez szybsze odzyskiwanie nadwyżki naliczonego VAT nad należnym. Wyrok Sądu może mieć wymierny wpływ na poprawę płynności podatników, którzy często generują kwoty podatku naliczonego do zwrotu na rachunek bankowy, np. w branży budowlanej lub deweloperskiej.

Warto jednak obserwować, jak orzeczenie Sądu UE wpłynie na praktykę stosowania prawa. Sąd nie uchylił bowiem przepisu Ustawy o VAT, więc administracja podatkowa może wciąż czuć się zobligowana do jego stosowania. Przed wdrożeniem rozwiązań optymalizacyjnych warto zastanowić się nad zarządzaniem ryzykiem podatkowym.

Czy umowa może być fakturą – wyrok NSA

Czy nabywca ma prawo do odliczenia VAT, jeżeli nie ma odrębnej faktury, ale ma umowę sprzedaży? Administracja podatkowa przyjmuje co do zasady, że umowa nie może być uznana za fakturę. Jednak podatnicy coraz częściej znajdują wsparcie w sądach administracyjnych w tym zakresie.

Potwierdza to niedawny wyrok NSA sygn. I FSK 949/23. Dotyczył on sytuacji, w której nabywca dążył do odliczenia naliczonego VAT od zakupu nieruchomości. Nie miał jednak faktury dokumentującej tę transakcję. Sprzedawca uznał bowiem, że nie dokonał sprzedaży w ramach działalności podatnika VAT, więc odmówił wystawienia faktury.

Ustawa o VAT nie daje nabywcy w takiej sytuacji żadnych narzędzi nacisku na sprzedawcę. Jednak nabywca uznał, że skoro wszystkie dane określające przedmiot i moment sprzedaży oraz stawkę opodatkowania mogą być ustalone na podstawie umowy sprzedaży, to dokument ten powinien być wystarczający do realizacji odliczenia naliczonego VAT.

Pogląd taki już wcześniej był prezentowany w praktyce sądów administracyjnych, wynika on bowiem z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE. Administracja podatkowa ma jednak podejście o wiele bardziej sformalizowane i wymaga co do zasady posiadania przez podatnika odrębnego dokumentu faktury. Wyrok NSA w cytowanej sprawie wskazuje, że wymóg taki nie zawsze jest uzasadniony.

Jeżeli bowiem okoliczności transakcji nie pozostawiają wątpliwości, że jest to transakcja opodatkowana VAT, wówczas nabywca powinien mieć prawo do uwolnienia się od ciężaru podatku. Z kolei Dyrektywa VAT nie wymaga, aby faktura miała odrębną, określoną postać – musi jedynie zawierać wymagany zestaw danych.

Naturalnie posłużenie się umową jako fakturą jest wciąż posunięciem ryzykownym i naraża podatnika na spór z administracją podatkową. Niemniej, może być to jedyne rozwiązanie w sytuacji, w której sprzedawca bezpodstawnie odmawia wystawienia wymaganego dokumentu.

Sprzedaż nieruchomości przez fundację rodzinną

Fundacja rodzinna w ramach dozwolonej działalności gospodarczej może zbywać jej mienie – na przykład nieruchomości – pod warunkiem, że nie jest to mienie nabyte wyłącznie w celu zbycia. Jeżeli sprzedaż wykracza poza działalność dopuszczalną, nie może skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w Ustawie o CIT.

W praktyce zdarzają się spory co do zakresu dopuszczalnej działalności, w szczególności, gdy cele inwestycyjne nie są jednoznaczne. Niekiedy fundacja dokonuje zakupu nieruchomości zakładając zarówno możliwość jej wykorzystania dla celów najmu (w ramach dozwolonej działalności), ale nie wyklucza możliwości zbycia aktywa w przyszłości.

Taka sytuacja była rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. II FSK 1010/25) w sporze dotyczącym interpretacji prawa podatkowego. Dyrektor KIS uznał bowiem, że ewentualna sprzedaż lokali mieszkalnych przez fundację po okresie 10 lat od ich nabycia będzie podlegała opodatkowaniu CIT. Podatnik od początku zakłada opcję takiej sprzedaży, co w ocenie KIS wskazuje na dokonanie zakupu w celu późniejszego zbycia aktywa. Takie działanie jednocześnie podważa cel, jakiemu służyć powinna fundacja rodzinna.

Z poglądem tym nie zgodziły się sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny finalnie potwierdził stanowisko podatnika, że sama perspektywa zbycia nieruchomości w przyszłości nie jest warunkiem wystarczającym do opodatkowania przychodu, jeżeli służy ona również w celach inwestycyjnych i czerpania przychodów z najmu.

Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na transakcje, których przedmiotem są nieruchomości należące do fundacji rodzinnych, jej skutki podatkowe mogą być bowiem przedmiotem szczególnego zainteresowania organów podatkowych.