Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej może istotnie zmienić zakres odpowiedzialności osób zarządzających spółkami za zaległości podatkowe. Obecnie członkowie zarządu spółek kapitałowych ponoszą odpowiedzialność o charakterze solidarnym, subsydiarnym i nieograniczonym.

Proponowane zmiany są następstwem wyroków Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach Adjak (C-277/24) oraz Gierżyński (C-278/24). Ich deklarowanym celem jest zwiększenie gwarancji procesowych osób trzecich i umożliwienie im skuteczniejszej obrony. Analiza projektu pokazuje jednak, że w praktyce nowe regulacje mogą prowadzić do rozszerzenia odpowiedzialności osób zarządzających spółką.

Nowelizacja wpisuje się jednocześnie w obserwowany trend zaostrzania prawa podatkowego oraz rosnące znaczenie realnego compliance podatkowego jako narzędzia ograniczania ryzyka osobistej odpowiedzialności kadry zarządzającej.

Najważniejsze projektowane zmiany

1. Kto będzie odpowiadał za zaległości podatkowe

Obecnie: odpowiedzialność ponoszą wyłącznie formalni członkowie zarządu.

Po zmianach: odpowiedzialność ma objąć „osoby zarządzające spółką”, czyli nie tylko członków zarządu, lecz także osoby faktycznie wykonujące funkcje zarządcze – również pośrednio.

W praktyce oznacza to rozszerzenie kręgu podmiotów narażonych na odpowiedzialność.

2. Przesłanki odpowiedzialności – większa rola „należytej staranności”

Obecnie: warunkiem odpowiedzialności jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki oraz brak wykazania przesłanek egzoneracyjnych.

Po zmianach: odpowiedzialność zostanie powiązana z niedochowaniem należytej staranności, a projekt ma doprecyzować:
– postać winy,
– zakres odpowiedzialności.

 Oznacza to przesunięcie akcentu z kryteriów formalnych na ocenę jakości zarządzania i ładu podatkowego.

3. Warunki uwolnienia się od odpowiedzialności

Obecnie: możliwe m.in. poprzez:
– terminowe złożenie wniosku o upadłość lub restrukturyzację,
– brak winy,
– wskazanie majątku spółki.

Po zmianach: odejście od formalnych kryteriów upadłości na rzecz:
– wykazania dochowania należytej staranności,
– zmniejszenia zaległości w przeważającej części przed wszczęciem postępowania.

4. Prawo do kwestionowania ustaleń wobec spółki

Obecnie: osoby trzecie nie mogą podważać ustaleń faktycznych i prawnych z postępowania wobec spółki.

Po zmianach: pojawi się prawo do kwestionowania tych ustaleń.

To jedna z kluczowych gwarancji procesowych wynikających z orzeczeń TSUE.

5. Doprecyzowanie standardu należytej staranności

Projekt wskazuje, że przy ocenie należytej staranności brane będą pod uwagę m.in.:
– kwalifikacje osoby zarządzającej,
– zakres odpowiedzialności za sprawy spółki,
– wdrożenie skutecznego ładu organizacyjnego i compliance podatkowego.

Realny system compliance może stać się kluczowym dowodem w sporze z organami.

6. Zabezpieczenie majątku osób zarządzających

Nowość: możliwość wydawania decyzji o zabezpieczeniu majątku osób zarządzających już w toku postępowania.

7. Siła wyższa

Projekt wprowadza domniemanie dochowania należytej staranności, jeśli zaległość powstała wskutek siły wyższej.

8. Odpowiedzialność mimo wykreślenia spółki

Po zmianach organ będzie mógł:
– orzekać odpowiedzialność osób zarządzających mimo wykreślenia spółki z rejestru,
– określić wysokość zobowiązania spółki bezpośrednio w decyzji wobec osoby trzeciej.

9. Sprawy szczególne (np. GAAR)

Projekt ogranicza możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności w sprawach szczególnych, np. gdy wobec spółki zastosowano klauzulę GAAR.

10. Wydłużenie terminu przedawnienia

Termin przedawnienia odpowiedzialności ma zostać wydłużony z 5 do 7 lat.

Co to oznacza dla zarządów i kadry zarządzającej

Projektowane przepisy mogą:
– rozszerzyć krąg osób ponoszących odpowiedzialność,
– zwiększyć znaczenie realnego nadzoru nad podatkami,
– wzmocnić rolę compliance podatkowego i ładu organizacyjnego.

W praktyce odpowiednio zaprojektowany i funkcjonujący system compliance podatkowego staje się jednym z podstawowych narzędzi ograniczania ryzyka osobistej odpowiedzialności osób zarządzających.

Jak możemy pomóc

Jeżeli chcieliby Państwo ocenić, czy obowiązujące w Państwa organizacji procedury podatkowe i ład organizacyjny odpowiadają projektowanemu standardowi należytej staranności – zapraszamy do kontaktu.