Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej może istotnie zmienić zakres odpowiedzialności osób zarządzających spółkami za zaległości podatkowe. Obecnie członkowie zarządu spółek kapitałowych ponoszą odpowiedzialność o charakterze solidarnym, subsydiarnym i nieograniczonym.

Proponowane zmiany są następstwem wyroków Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach Adjak (C-277/24) oraz Gierżyński (C-278/24). Ich deklarowanym celem jest zwiększenie gwarancji procesowych osób trzecich i umożliwienie im skuteczniejszej obrony. Analiza projektu pokazuje jednak, że w praktyce nowe regulacje mogą prowadzić do rozszerzenia odpowiedzialności osób zarządzających spółką.

Nowelizacja wpisuje się jednocześnie w obserwowany trend zaostrzania prawa podatkowego oraz rosnące znaczenie realnego compliance podatkowego jako narzędzia ograniczania ryzyka osobistej odpowiedzialności kadry zarządzającej.

Najważniejsze projektowane zmiany

1. Kto będzie odpowiadał za zaległości podatkowe

Obecnie: odpowiedzialność ponoszą wyłącznie formalni członkowie zarządu.

Po zmianach: odpowiedzialność ma objąć „osoby zarządzające spółką”, czyli nie tylko członków zarządu, lecz także osoby faktycznie wykonujące funkcje zarządcze – również pośrednio.

W praktyce oznacza to rozszerzenie kręgu podmiotów narażonych na odpowiedzialność.

2. Przesłanki odpowiedzialności – większa rola „należytej staranności”

Obecnie: warunkiem odpowiedzialności jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki oraz brak wykazania przesłanek egzoneracyjnych.

Po zmianach: odpowiedzialność zostanie powiązana z niedochowaniem należytej staranności, a projekt ma doprecyzować:
– postać winy,
– zakres odpowiedzialności.

 Oznacza to przesunięcie akcentu z kryteriów formalnych na ocenę jakości zarządzania i ładu podatkowego.

3. Warunki uwolnienia się od odpowiedzialności

Obecnie: możliwe m.in. poprzez:
– terminowe złożenie wniosku o upadłość lub restrukturyzację,
– brak winy,
– wskazanie majątku spółki.

Po zmianach: odejście od formalnych kryteriów upadłości na rzecz:
– wykazania dochowania należytej staranności,
– zmniejszenia zaległości w przeważającej części przed wszczęciem postępowania.

4. Prawo do kwestionowania ustaleń wobec spółki

Obecnie: osoby trzecie nie mogą podważać ustaleń faktycznych i prawnych z postępowania wobec spółki.

Po zmianach: pojawi się prawo do kwestionowania tych ustaleń.

To jedna z kluczowych gwarancji procesowych wynikających z orzeczeń TSUE.

5. Doprecyzowanie standardu należytej staranności

Projekt wskazuje, że przy ocenie należytej staranności brane będą pod uwagę m.in.:
– kwalifikacje osoby zarządzającej,
– zakres odpowiedzialności za sprawy spółki,
– wdrożenie skutecznego ładu organizacyjnego i compliance podatkowego.

Realny system compliance może stać się kluczowym dowodem w sporze z organami.

6. Zabezpieczenie majątku osób zarządzających

Nowość: możliwość wydawania decyzji o zabezpieczeniu majątku osób zarządzających już w toku postępowania.

7. Siła wyższa

Projekt wprowadza domniemanie dochowania należytej staranności, jeśli zaległość powstała wskutek siły wyższej.

8. Odpowiedzialność mimo wykreślenia spółki

Po zmianach organ będzie mógł:
– orzekać odpowiedzialność osób zarządzających mimo wykreślenia spółki z rejestru,
– określić wysokość zobowiązania spółki bezpośrednio w decyzji wobec osoby trzeciej.

9. Sprawy szczególne (np. GAAR)

Projekt ogranicza możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności w sprawach szczególnych, np. gdy wobec spółki zastosowano klauzulę GAAR.

10. Wydłużenie terminu przedawnienia

Termin przedawnienia odpowiedzialności ma zostać wydłużony z 5 do 7 lat.

Co to oznacza dla zarządów i kadry zarządzającej

Projektowane przepisy mogą:
– rozszerzyć krąg osób ponoszących odpowiedzialność,
– zwiększyć znaczenie realnego nadzoru nad podatkami,
– wzmocnić rolę compliance podatkowego i ładu organizacyjnego.

W praktyce odpowiednio zaprojektowany i funkcjonujący system compliance podatkowego staje się jednym z podstawowych narzędzi ograniczania ryzyka osobistej odpowiedzialności osób zarządzających.

Jak możemy pomóc

Jeżeli chcieliby Państwo ocenić, czy obowiązujące w Państwa organizacji procedury podatkowe i ład organizacyjny odpowiadają projektowanemu standardowi należytej staranności – zapraszamy do kontaktu.

 

 

 

 

FAQ

Kto będzie odpowiadał za zaległości podatkowe spółki po planowanej zmianie Ordynacji podatkowej?

Projekt nowelizacji przewiduje rozszerzenie odpowiedzialności nie tylko na formalnych członków zarządu, ale również na osoby faktycznie zarządzające spółką. Odpowiedzialność może objąć osoby, które rzeczywiście podejmowały decyzje dotyczące działalności przedsiębiorstwa, nawet jeśli nie pełniły funkcji członka zarządu.

Jak zmienią się zasady odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe?

Projekt odchodzi od oceny wyłącznie formalnych przesłanek odpowiedzialności na rzecz badania, czy osoba zarządzająca dochowała należytej staranności. Organy podatkowe będą analizować m.in. sposób zarządzania ryzykiem podatkowym, organizację procesów oraz funkcjonowanie systemu compliance podatkowego.

Czy compliance podatkowe może ograniczyć odpowiedzialność członków zarządu?

Tak. Projekt nowelizacji wskazuje, że przy ocenie należytej staranności istotne znaczenie będzie miało wdrożenie skutecznego systemu compliance podatkowego oraz odpowiednich procedur organizacyjnych. W praktyce mogą one stanowić ważny dowód w postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe.

Czy osoby zarządzające będą mogły kwestionować ustalenia organów wobec spółki?

Tak. Jedną z najważniejszych zmian jest przyznanie osobom, wobec których prowadzone będzie postępowanie, prawa do podważania ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych wcześniej wobec spółki. Rozwiązanie to ma zwiększyć gwarancje procesowe zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE.

Czy organ podatkowy będzie mógł zabezpieczyć majątek osób zarządzających?

Tak. Projekt przewiduje możliwość wydania decyzji o zabezpieczeniu majątku osób zarządzających już w trakcie prowadzonego postępowania, jeszcze przed wydaniem ostatecznej decyzji o odpowiedzialności za zaległości podatkowe.

Jak przedsiębiorcy i zarządy mogą przygotować się do planowanych zmian?

Warto przeprowadzić audyt obowiązujących procedur podatkowych, zweryfikować podział odpowiedzialności za rozliczenia podatkowe oraz wdrożyć skuteczny system compliance podatkowego. Dobrze udokumentowane procedury i realny nadzór nad obowiązkami podatkowymi mogą znacząco ograniczyć ryzyko osobistej odpowiedzialności osób zarządzających.