NSA odmawia zastosowania zwolnienia z podatku u źródła (WHT) przy pośrednim posiadaniu udziałów w spółkach zależnych
Naczelny Sąd Administracyjny wydał niedawno pięć wyroków w sprawach dotyczących zastosowania koncepcji look-through w przypadku spółek, które pośrednio posiadają udziały w spółkach wypłacających dywidendę. Przyjęta przez NSA argumentacja może znacząco utrudnić skorzystanie z preferencji w podatku u źródła wielopoziomowym strukturom, w których występują spółki pośredniczące.
Zasady zwolnienia dywidend z podatku u źródła określa art. 22 ust. 4 ustawy o CIT. Jednym z tych warunków jest posiadanie „bezpośrednio” przez odbiorcę dywidendy co najmniej 10% udziałów w polskiej spółce wypłacającej dywidendę. Kluczowe dla komentowanych orzeczeń jest właśnie znaczenie słowa „bezpośrednio”, które – co warto podkreślić – nie występuje w ogóle w unijnej dyrektywie PS, której przepisy wdraża wspomniany art. 22 ust 4 ustawy o CIT.
Wyroki NSA z 8 lipca 2026 r. zapadły w sprawach o sygn. II FSK 185/25, II FSK 818/25, II FSK 863/25, II FSK 79/26 oraz II FSK 80/26, które dotyczyły odmowy zwrotu pobranego przez polskiego płatnika podatku u źródła. W sprawach tych skarżącą była spółka z siedzibą w Luksemburgu, która otrzymała dywidendę od polskiej spółki-wnuczki za pośrednictwem swojej holenderskiej spółki-córki. Spółka holenderska posiadała niecałą połowę akcji polskiej spółki, zaś spółka z Luksemburga była jedynym udziałowcem spółki holenderskiej. Ponieważ spółka holenderska nie prowadziła rzeczywistej działalności gospodarczej, w myśl polskich przepisów WHT nie była uprawniona do ubiegania się o zwrot podatku pobranego w procedurze pay and refund. Z wnioskami o zwrot wystąpiła więc spółka luksemburska, która podlegała opodatkowaniu CIT od całych swoich dochodów, a także – za pośrednictwem spółki holenderskiej – posiadała co najmniej 10% udziałów w spółce polskiej.
Organ podatkowy odmawia zwolnienia z WHT
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie uznał, że w sprawie nie jest możliwe zwolnienie z opodatkowania WHT. Przyznał natomiast prawo do zastosowania preferencyjnej 15% stawki z polsko-luksemburskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Organ uznał, że nie jest możliwe skorzystanie z przewidzianej w umowie stawki 0%, ponieważ jej warunkiem także jest bezpośrednie posiadanie udziałów w spółce wypłacającej dywidendę.
Spółka luksemburska zaskarżyła niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, powołując się w swoich skargach na koncepcję look-through, pozwalającą na weryfikację spełnienia warunków do skorzystania z preferencji z pominięciem podmiotów znajdujących się w strukturze pomiędzy wypłacającym należności bierne a ich rzeczywistym właścicielem. WSA w Lublinie nie zgodził się z argumentacją spółki. Sąd stwierdził, że koncepcja look-through służy umożliwieniu zastosowaniu preferencji w WHT przez rzeczywistego właściciela, jeżeli bezpośrednim odbiorcą należności był podmiot pośredniczący. Jednak nie oznacza to, że w ten sposób możliwa jest „kaskadowa” weryfikacja przesłanek preferencji. Co więcej, w ocenie WSA koncepcja look-through „nie służy legalizacji struktur o charakterze sztucznym, w których dla celów optymalizacji podatkowej wprowadza się podmioty pośredniczące”.
Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem WSA i oddalił skargi kasacyjne spółki. W uzasadnieniu ustnym sąd stwierdził, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów należy odczytywać zgodnie z jego językowym brzmieniem, a zwolnienie z WHT na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy o CIT jest niedopuszczalne także wtedy, gdy rzeczywistym właścicielem jest spółka z siedzibą w UE/EOG.
Przytoczone orzeczenia kwestionują w ten sposób wykładnię przyjętą przez Ministra Finansów w opublikowanych w zeszłym roku objaśnieniach podatkowych dotyczących stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela w podatku u źródła. Objaśnienia te stanowią, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów będzie spełniony także w sposób „kaskadowy”, jeżeli kolejne spółki w łańcuchu płatności posiadają co najmniej 10% udziałów w spółce poprzedzającej.
Skutki wyroków NSA dla międzynarodowych grup kapitałowych
Obecnie nie są znane uzasadnienia pisemne do wyroków NSA, jednak należy spodziewać się, że sąd w dużej mierze oparł się na argumentacji WSA w Lublinie. W przypadku utrwalenia restrykcyjnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych zastosowanie zwolnienia dywidendowego w przypadku niektórych struktur może okazać się niemożliwe. Każdy przypadek istnienia podmiotu pośredniczącego (innego niż spółki transparentne podatkowo lub struktury powiernicze, których pomijanie do celów WHT od wielu lat zasadniczo akceptuje zarówno fiskus, jak i sądy) będzie wymuszał pobór WHT według krajowej stawki 19% (lub stawki z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, jeżeli nie wymaga ona bezpośredniego posiadania udziałów w spółce wypłacającej dywidendę). Dotyczy to także przypadków, w których rzeczywistym właścicielem dywidendy (pośrednio posiadającym udziału w podmiocie wypłacającym) jest podmiot będący rezydentem podatkowym państwa UE/EOG. Trudno jednak w takim przypadku powiedzieć o próbie nieuprawnionego nabycia prawa do zwolnienia (directive shopping) lub innym nadużyciu prawa, skoro gdyby rzeczywisty właściciel był bezpośrednim udziałowcem polskiej spółki, to mógłby skorzystać z preferencji. Zaangażowanie spółki pośredniczącej w strukturze płatności biernych może mieć w związku z tym nieproporcjonalnie duże obciążenia podatkowe dla międzynarodowych grup kapitałowych.
Trzeba także pamiętać, że źródłem wątpliwości związanych z warunkami zwolnienia dywidendowego jest również treść polskich przepisów transponujących unijną dyrektywę PS, która w przeciwieństwie do dyrektywy IR nie zawiera ani warunku bezpośredniego posiadania udziałów, ani warunku rzeczywistego właściciela. Niestety, na ten moment nie należy jednak spodziewać się interwencji ustawodawcy w tym zakresie, a Minister Finansów podjął bardzo mocną próbę obrony stanowiska o konieczności badania rzeczywistego właściciela przy zwolnieniach dywidendowych na łamach objaśnień podatkowych WHT z 3 lipca 2025 r.
Oczywiście warto mieć na względzie, że sprawy będące kanwą przywołanych wyroków NSA dotyczyły okresów sprzed opublikowania objaśnień. Niemniej, również w takich postępowaniach płatnicy i podatnicy powołują się na objaśnienia, w powiązaniu z zasadą zaufania do organów podatkowych oraz faktu, że nie tworzą one nowych norm prawnych, ale wyjaśniają przepisy obowiązujące od długiego czasu. Te argumenty nie przekonały jednak sądów. Czas pokaże, czy koncepcja look-through zostanie zaakceptowana sądowniczo w stanach faktycznych mających miejsce już po wydaniu objaśnień.
Look-through przed wydaniem i po wydaniu objaśnień WHT
Inną sprawą jest, czy rozstrzygnięcia sądów w ogóle będą potrzebne w sprawach look-through dotyczących okresów po połowie 2025 r., tj. czy nie będzie wystarczające powołanie się na ochronę wynikającą z objaśnień. To jednak wymaga jednolitego rozumienia objaśnień przez płatników/podatników oraz administrację skarbową, a z tym… może być problem.
Mimo bowiem tego, że objaśnienia podają liczne przykłady i starają się wyjaśnić look-through w sposób praktyczny, to już teraz wiadomo, że są istotne wątpliwości. Przede wszystkim, organy podatkowe zastanawiają się, czy powoływanie się na reguły look-through może mieć miejsce wyłącznie ex ante, tj. na etapie pierwotnego rozpoznania obowiązków WHT, złożenia formularzy IFT itd., czy również ex post, tj. w trakcie kontroli podatkowej lub innego postępowania (pomimo pierwotnego zadeklarowania jako rzeczywistego właściciela bezpośredniego odbiorcy płatności). Wybór pierwszej opcji znacznie zawęża stosowanie look-through i sprawiłby, że ta instytucja w znacznej mierze pozostałaby martwa (przynajmniej na poziomie organów podatkowych). To niejedyna ze spornych kwestii, więc można być pewnym, że w najbliższych latach look-through będzie regularnie gościć na wokandzie sądowej.
Kolejnym elementem układanki jest tzw. dyrektywa Omnibus, dotycząca uproszczenia obowiązków podatkowych w przepływach wewnątrz UE. Projekt tej dyrektywy zakłada całkowite zniesienie progu posiadania udziałów, celem skorzystania ze zwolnienia WHT w odniesieniu do dywidend, odsetek i należności licencyjnych, co powinno automatycznie wyeliminować dylematy dotyczące bezpośredniego posiadania udziałów na gruncie koncepcji look-through. Ten ogólnie dość rewolucyjny projekt jest jednak na wczesnym etapie legislacyjnym, a nawet jeżeli zostanie w takim kształcie przyjęty, to wejście w życie w odniesieniu do kluczowych aspektów WHT jest odroczone na 2037 r. Nie rozwiąże więc problemów z look-through co najmniej przez najbliższe kilka lat.