Skutki egzekucji podatkowej mogą być bardzo dotkliwe i długofalowe: prowadzić do utraty płynności i reputacji, a także wieloletniego „zamrożenia” możliwości przedawnienia zobowiązania. Dlatego ważne jest zapobieganie sporom podatkowym.
Najskuteczniejszym narzędziem ochrony interesów podatnika jest prewencja, czyli terminowa zapłata podatków. W praktyce jednak przedsiębiorstwa narażone są na ryzyko powstawania zaległości w sposób przez nich niezamierzony, wskutek sporów interpretacyjnych, błędów w rozliczeniach lub opóźnień w uzyskaniu zwrotów VAT.
Prewencja ważniejsza niż obrona
Działania prewencyjne w tym obszarze obejmują przede wszystkim właściwe zarządzanie funkcją podatkową w organizacji i uwzględnienie obszaru podatkowego w codziennym prowadzeniu biznesu. Właściwa matryca odpowiedzialności, szkolenia dla kadr i kontrola mogą istotnie ograniczyć, a w pewnych przypadkach nawet wyeliminować ryzyko istotnych błędów podatkowych i ich dotkliwych konsekwencji.
Dobrowolne formy współpracy z fiskusem
We właściwym zarządzaniu bezpieczeństwem podatkowym, szczególnie w świecie ustawicznie zmieniających się przepisów oraz ich interpretacji, niebagatelne znaczenie mają organami podatkowymi.
- Indywidualna interpretacja podatkowa
Najpopularniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie indywidualnej interpretacji podatkowej, która mityguje ryzyka w kluczowych dla danego podatnika obszarach. Interpretacja indywidualna chroni podatnika przed sankcjami, takimi jak odsetki za zwłokę czy odpowiedzialność karna skarbowa, eliminuje ryzyko kwalifikacji transakcji jako unikania opodatkowania (klauzula GAAR) i stanowi kluczowy argument procesowy na wypadek sporu z organem.
- Wiążące informacje
Przydatnym mechanizmem niwelującym ryzyka, szczególnie w obszarach budzących wątpliwości czy spory z organami, są również wiążące informacje:
- Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS),
- Wiążąca Informacja Akcyzowa (WIA) oraz
- Uprzednie Porozumienie Cenowe (APA).
Wszystkie te instrumenty łączy jeden wspólny mianownik: są to decyzje administracyjne wiążące organ podatkowy, które dają podatnikowi ochronę przed zakwestionowaniem przyjętego przez niego sposobu rozliczenia. Różnią się jednak zakresem, organem wydającym i specyfiką skutków.
- WIS wiąże organy podatkowe wobec podatnika, dla którego została wydana. Organ nie może zakwestionować stawki VAT zastosowanej zgodnie z WIS.
- WIA wiąże zarówno organy podatkowe, jak i podmiot, na rzecz którego została wydana, w odniesieniu do wyrobów akcyzowych, wobec których czynności opodatkowane dokonano w okresie jej ważności.
- APA dotyczy ustalenia prawidłowej metody kalkulacji cen transferowych w transakcjach z podmiotami powiązanymi.
Dzięki wskazanym mechanizmom podatnik może działać ze spokojem, ma pewność, że organ podatkowy jest związany wydaną decyzją i nie może wyciągnąć wobec niego negatywnych skutków prawnych w zakresie objętym uzyskaną ochroną.
Przegląd rozliczeń podatkowych
Ponieważ nie wszystkich błędów i nieprawidłowości da się uniknąć, warto je znaleźć, zanim zrobi to organ i skorzystać z prawa do zrobienia korekty.
Wewnętrzny lub zlecony zewnętrznie przegląd rozliczeń podatkowych pozwala zidentyfikować błędy, zanim zrobi to urząd skarbowy. Priorytetowe obszary to: prawidłowość odliczeń VAT (szczególnie w transakcjach z nowymi kontrahentami), poprawność klasyfikacji przychodów i kosztów w CIT oraz ceny transferowe (dokumentacja i polityka cen). Przeglądy takie powinny być wykonywane regularnie – zwiększa to szanse na podjęcie działań, zanim będzie za późno.
Zarządzanie wykrytą zaległością
Nie wszystkie nieprawidłowości można jednak skorygować. Największe ryzyka niosą kontrole celno-skarbowe nakierowane na poszukiwanie największych nieprawidłowości w obszarach CIT i cen transferowych. Takie kontrole często kończą się stwierdzeniem zaległości, na którą podatnik w ogóle nie był przygotowany. W takim przypadku niezbędne jest również wprowadzenie procedur, na wypadek gdyby konieczne było zarządzenie stwierdzoną zaległością podatkową.
Ustawodawca przewidział wiele narzędzi pozwalających na szybkie i skuteczne niwelowanie negatywnych skutków zaległości podatkowej bez utraty prawa do odwołania się od niekorzystnej decyzji.
Gdy zaległość już powstała, a podatnik nie jest w stanie uregulować zobowiązania w terminie, może złożyć wniosek o rozłożenie podatku na raty, najlepiej jeszcze przed upływem terminu płatności, co znacząco zmniejsza ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Oprócz rozłożenia płatności na raty podatnikowi przysługuje również możliwość wnioskowania o odroczenie terminu płatności lub – w wyjątkowych przypadkach – o umorzenie zaległości w całości bądź w części. Ta ostatnia instytucja stosowana jest jednak przez organy podatkowe bardzo rzadko i tylko w sytuacjach szczególnie uzasadnionych.
Warto zwrócić uwagę również na to, że nawet gdy postępowanie egzekucyjne się już rozpocznie, ulega ono zawieszeniu w razie odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia spłaty należności pieniężnej na raty. Dzięki temu organ nie może już blokować rachunku bankowego, co byłoby ogromnym utrudnieniem dla funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Zdaniem autora
Piotr Najder, Acting Associate
Egzekucja podatkowa to jedno z najpoważniejszych ryzyk, z jakimi może zmierzyć się przedsiębiorca. Zagraża płynności finansowej i reputacji firmy, a także może prowadzić do wieloletniego zamrożenia biegu terminu przedawnienia. Zdecydowanie lepiej jej zapobiegać, niż się przed nią bronić. Kluczem do tego jest bieżące działanie.
Skuteczna prewencja wymaga jednak systematyczności i znajomości dostępnych instrumentów prawnych. Terminowe regulowanie zobowiązań, uzyskanie interpretacji podatkowej czy przeprowadzenie przeglądu rozliczeń mogą rodzić pewne trudności. Doświadczenie pokazuje jednak, że przedsiębiorstwa, które traktują kwestie podatkowe jako element bieżącego zarządzania, a nie jako temat do zajęcia się nim dopiero wtedy, gdy pojawi się problem, rzadziej stają w obliczu przymusowego ściągnięcia należności. Można zatem jasno stwierdzić, że kluczem do sprawnego działania firmy jest prewencja we wszelkich działaniach.
Agnieszka Ławnicka – radca prawny, doradca podatkowy, Managing Associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska
Piotr Najder – Acting Associate w Kancelarii Tomczykowski Tomczykowska
Artykuł ukazał się 20 lipca w Rzeczpospolitej.
FAQ
Czym jest egzekucja podatkowa?
Egzekucja podatkowa to postępowanie prowadzone przez organ administracji skarbowej w celu przymusowego ściągnięcia zaległości podatkowej. Dla przedsiębiorcy może oznaczać m.in. zajęcie rachunku bankowego, utratę płynności finansowej oraz utrudnienia w bieżącym prowadzeniu działalności.
Jak zapobiegać egzekucji podatkowej?
Najważniejsze jest terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych. W praktyce warto jednak zadbać także o działania prewencyjne: bieżący przegląd rozliczeń, jasny podział odpowiedzialności w organizacji, szkolenia oraz korzystanie z instrumentów ochronnych, takich jak interpretacje indywidualne, WIS, WIA czy APA.
Kiedy warto przeprowadzić przegląd rozliczeń podatkowych?
Przegląd rozliczeń podatkowych warto przeprowadzać regularnie, a nie dopiero po rozpoczęciu kontroli. Szczególnej uwagi wymagają rozliczenia VAT, klasyfikacja przychodów i kosztów w CIT oraz ceny transferowe. Wczesne wykrycie błędów pozwala skorzystać z prawa do korekty i ograniczyć ryzyko zaległości podatkowej.
Co zrobić, gdy powstała zaległość podatkowa?
Jeżeli powstała zaległość podatkowa, warto szybko przeanalizować dostępne narzędzia prawne. Podatnik może m.in. złożyć wniosek o rozłożenie płatności na raty, odroczenie terminu płatności albo – w wyjątkowych przypadkach – umorzenie zaległości w całości lub w części. Takie działania mogą ograniczyć ryzyko wszczęcia lub kontynuowania egzekucji podatkowej.