Założenie fundacji rodzinnej to ważny krok na drodze przedsiębiorcy lub inwestora do zaplanowania sukcesji i zabezpieczenia rodzinnego majątku.
To decyzja na pokolenia – i właśnie dlatego wymaga precyzji, a nie pośpiechu. W praktyce Kancelarii Tomczykowski Tomczykowska obserwujemy, że błędy popełnione na etapie projektowania struktury są najtrudniejsze i najkosztowniejsze do naprawienia.
W 2026 roku proces rejestracji fundacji rodzinnej trwa średnio ok. 14-15 miesięcy od podpisania aktu założycielskiego do uzyskania wpisu w rejestrze fundacji rodzinnych prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Aby ułatwić Państwu podjęcie świadomej decyzji o założeniu fundacji rodzinnej, przedstawiamy przewodnik o zakładaniu fundacji rodzinnej – od pierwszej analizy po przyznanie świadczeń dla beneficjentów.
Kto może założyć fundację rodzinną?
Fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 11 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, dalej: UFR). Ustawa dopuszcza powołanie fundacji rodzinnej przez więcej niż jednego fundatora – przykładowo przez małżonków (art. 12 ust. 1 UFR).
Istnieje jednak jeden bezwzględny wyjątek: fundacja rodzinna ustanawiana w testamencie może mieć tylko jednego fundatora (art. 12 ust. 2 UFR). W tym przypadku nie ma możliwości wskazania współfundatora, nawet małżonka czy zstępnego.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ważne zastrzeżenie dotyczące funduszu założycielskiego: Wymóg wniesienia funduszu przed wpisaniem fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych dotyczy wyłącznie fundacji rodzinnej zakładanej aktem założycielskim. W przypadku fundacji rodzinnej ustanowionej w testamencie, fundusz założycielski może zostać wniesiony w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych (art. 21 pkt 5 UFR). Jest to istotna różnica, która wpływa na planowanie finansowe całego procesu.
Proces założenia fundacji rodzinnej – 6 kroków
Krok 1: Analiza i planowanie (1–4 tygodnie)
Przed wizytą u notariusza niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji majątkowej, podatkowej i rodzinnej. Na tym etapie należy odpowiedzieć na kluczowe pytania: kto będzie beneficjentem i na jakich warunkach, jakie mienie będzie wnoszone do fundacji rodzinnej i w jakiej kolejności, jak skonstruować zasady wypłat świadczeń, kto będzie zarządzał fundacją.
Błędy popełnione na etapie koncepcji – jak zbyt wąski krąg beneficjentów czy brak mechanizmów rozwiązywania sporów w organach – mogą zniweczyć cały wysiłek włożony w ochronę majątku.
Krok 2: Przygotowanie statutu i aktu założycielskiego (2–4 tygodnie)
Statut fundacji rodzinnej to jej najważniejszy dokument – swoista „Konstytucja Rodzinna”. Musi zawierać 13 elementów obligatoryjnych określonych w art. 26 ust. 2 UFR, m.in.: nazwę i siedzibę fundacji rodzinnej, szczegółowy cel, zasady wypłat świadczeń, zasady powoływania organów i przeznaczenie mienia po rozwiązaniu fundacji rodzinnej.
Zarówno statut, jak i akt założycielski wymagają formy aktu notarialnego (art. 22 i art. 26 ust. 1 UFR). Nie korzystaj z gotowych wzorów statutów dostępnych w Internecie – każda fundacja rodzinna jest inna, a statut musi być ściśle dopasowany do konkretnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i podatkowej.
Krok 3: Uzyskanie REGON i NIP (1–2 tygodnie)
Fundacja rodzinna w organizacji – czyli podmiot już istniejący po podpisaniu aktu założycielskiego, lecz jeszcze przed wpisem do rejestru (art. 23 ust. 1 UFR) – musi uzyskać numer REGON z Głównego Urzędu Statystycznego (wniosek RG-OP) oraz numer NIP z właściwego urzędu skarbowego (wniosek NIP-2).
Krok 4: Skompletowanie dokumentów i złożenie wniosku RFR-W (1–2 tygodnie)
Po uzyskaniu REGON i NIP oraz skompletowaniu niezbędnych dokumentów dot. fundacji rodzinnej (spisu mienia, oświadczenia o pokryciu funduszu założycielskiego, oświadczeń o wyrażeniu zgody na członkostwo w organach fundacji rodzinnej oraz zaświadczeń o niekaralności członków zarządu), składamy wniosek RFR-W do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim. Do wniosku dołącza się dokumenty wskazane w art. 114 ust. 4 UFR, w tym akt założycielski i statut fundacji rodzinnej.
Opłaty sądowe: 500 zł od zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych (art. 64a ustawy o kosztach sądowych).
Krok 5: Oczekiwanie na rejestrację (14–15 miesięcy)
To najdłuższy etap. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim jest jedynym sądem rejestrowym dla fundacji rodzinnych w całej Polsce, co skutkuje ogromnym obłożeniem postępowaniami rejestrowymi. Aktualny czas oczekiwania – na podstawie obserwacji praktyki kancelarii – wynosi od 14 do 15 miesięcy.
W tym czasie fundacja rodzinna działa jako fundacja rodzinna w organizacji i może zarządzać swoim majątkiem, nabywać prawa oraz zaciągać zobowiązania (art. 23 ust. 3 UFR). Już na etapie fundacji rodzinnej w organizacji możliwe jest skuteczne wniesienie do niej mienia. Nie ma jednak jeszcze osobowości prawnej – tę uzyskuje z chwilą wpisu do rejestru (art. 4 ust. 1 UFR).
Krok 6: Wpis do rejestru i zgłoszenie do CRBR (14 dni od wpisu)
Po wpisie fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych, fundacja rodzinna ma 14 dni na zgłoszenie beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR), zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (zmienioną przez art. 139 UFR). Niedopełnienie tego obowiązku grozi administracyjną karą pieniężną do 1 000 000 zł.
Harmonogram założenia fundacji rodzinnej
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dwie ścieżki założenia fundacji rodzinnej
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Najczęstsze błędy przy zakładaniu fundacji rodzinnej
Kopiowanie statutu z internetu – każda fundacja rodzinna jest inna; wzorcowy statut nie uwzględnia specyfiki rodziny i majątku oraz sytuacji podatkowej.
Niedoszacowanie kosztów utrzymania – fundacja rodzinna to nie jednorazowy wydatek, ale zobowiązanie na lata.
Brak analizy podatkowej przed wniesieniem majątku – niektóre aktywa (np. kryptowaluty, kolekcje dzieł sztuki) mogą wymagać indywidualnej analizy pod kątem aktualnych interpretacji organów podatkowych.
Niezgłoszenie do CRBR w terminie 14 dni – kara do 1 000 000 zł.
Zbyt wąski krąg beneficjentów – statut powinien przewidywać sytuacje, gdy podstawowy krąg beneficjentów umrze przed fundatorem.
Brak analizy zobowiązań alimentacyjnych – fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania alimentacyjne powstałe przed jej ustanowieniem (art. 8 UFR), co powinno zostać uwzględnione we wstępnej analizie.
FAQ – najczęstsze pytania o zakładanie fundacji rodzinnej
Ile trwa założenie fundacji rodzinnej w 2026 roku?
Od złożenia wniosku o wpis do uzyskania wpisu w rejestrze fundacji rodzinnych mija aktualnie 14–15 miesięcy. Najdłuższy etap to oczekiwanie na rozpatrzenie wniosku przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim – jedyny sąd rejestrowy dla fundacji rodzinnych w Polsce. To główny argument za jak najszybszym rozpoczęciem procesu.
Czy fundację rodzinną można założyć w testamencie?
Tak. Fundacja rodzinna może być ustanowiona w testamencie notarialnym (art. 21 ust. 1 UFR). W takim przypadku fundacja rodzinna powstaje dopiero po śmierci fundatora, a fundatorem może być wyłącznie jedna osoba (art. 12 ust. 2 UFR). Zaletą jest brak konieczności wnoszenia majątku za życia – fundusz założycielski może zostać wniesiony w terminie 2 lat od wpisu do rejestru fundacji rodzinnych.
Ile wynosi minimalny kapitał do założenia fundacji rodzinnej?
Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł (art. 17 UFR). Może być wniesiony w gotówce lub w postaci innych aktywów (nieruchomości, udziały w spółkach, papiery wartościowe). Przy fundacji rodzinnej zakładanej za życia fundatora musi być wniesiony przed złożeniem wniosku o wpis fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych.
Podstawa prawna: ustawa o fundacji rodzinnej z 26.01.2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 326)