Finansowanie w grupie może przyjmować różne formy – od cash poolingu, przez emisję obligacji, po finansowanie kapitałowe, jednak to pożyczki są tu podstawowym rozwiązaniem. Wątpliwości z ich podatkowym rozliczeniem mogą mieć obie strony transakcji.
Finansowanie wewnętrzne (w grupie kapitałowej) może stanowić korzystną alternatywę dla finansowania bankowego – nie tyle ze względu na koszty, ile przede wszystkim większą elastyczność. Nie wymaga przechodzenia przez czasochłonne procedury, weryfikacji sytuacji finansowej ani spełniania innych wymogów narzucanych przez banki. Finansowanie może mieć różne formy, ale najczęstszym rozwiązaniem są pożyczki.
Nie oznacza to jednak, że nie budzą one wątpliwości podatkowych. Trudności związane z ich podatkowymi rozliczeniami pojawiają się zarówno po stronie pożyczkobiorcy, jak i pożyczkodawcy.
Po pierwsze – rynkowość
Podmioty powiązane powinny zawierać transakcje na takich zasadach, na jakich zawarłyby je podmioty niepowiązane, tj. fakt powiązań kapitałowych/osobowych nie może wpływać na stosowanie korzystniejszych warunków, np. zaniżonych odsetek, które nie zostałyby zaoferowane podmiotom „z zewnątrz”.
Na podmiotach powiązanych, które zawierają transakcje kontrolowane, ciążą również dodatkowe obowiązki dokumentacyjne, tj. sporządzenie lokalnej dokumentacji cen transferowych (local file). Local file należy sporządzić co do zasady, gdy wartość transakcji kontrolowanej w roku podatkowym przekracza ustawowe progi. W przypadku transakcji finansowych (pożyczkowych) próg ten wynosi 10 mln zł.
W tym miejscu podatnikom z pomocą przychodzi safe harbour, czyli mechanizm, który pozwala na uproszczenie procedur związanych z cenami transferowymi i ograniczenie ryzyka zakwestionowania przyjętych warunków.
Bezpieczne przystanie
Ustawa o CIT przewiduje następujące warunki zastosowania safe harbour:
- oprocentowanie pożyczki na dzień zawarcia umowy mieści się w zakresie WIBOR 3M/WIRON 3M + 2,0%-2,6%, tj. w zakresie wynikającym z aktualnego na dany rok obwieszczenia ministra finansów w sprawie ogłoszenia rodzaju bazowej stopy procentowej i marży dla potrzeb cen transferowych w zakresie PIT i CIT;
- nie przewidziano wypłaty innych niż odsetki opłat związanych z udzieleniem lub obsługą pożyczki, w tym prowizji lub premii;
- pożyczka została zawarta na okres nie dłuższy niż pięć lat;
- suma udzielonych lub otrzymanych pożyczek do/od podmiotów niepowiązanych w trakcie roku obrotowego wynosi nie więcej niż 20 mln zł lub jej równowartość (limit jest liczony odrębnie dla udzielonych i zaciągniętych pożyczek);
- pożyczkodawca nie jest podmiotem mającym miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd w kraju lub na terytorium stosującym szkodliwą konkurencję podatkową.
Spełnienie ww. warunków – i w rezultacie zastosowanie safe harbour – zwalnia podatnika z obowiązku przygotowania dokumentacji cen transferowych oraz jednocześnie ogranicza ryzyko podważania rozliczeń wewnątrzgrupowych przez organy podatkowe.
Choć możliwość skorzystania z safe harbour zapewnia podatnikom uproszczenia, które istotnie ułatwiają rozliczenia w zakresie cen transferowych, to nie należy zapominać o obowiązkach sprawozdawczych, które nadal muszą zostać dopełnione mimo zastosowania tego mechanizmu. Zastosowanie safe harbour nie zwalnia bowiem podatników z obowiązku złożenia informacji o cenach transferowych na formularzu TPR-C.
Dodatkowo warto pamiętać, że zastosowanie uproszczeń dotyczących transakcji finansowych może zostać uznane za schemat podatkowy w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej, podlegający raportowaniu MDR.
Na marginesie warto również dodać, że niezależnie od spełnienia wszystkich warunków safe harbour, zastosowanie oprocentowania wskazanego w obwieszczeniu ministra finansów „sugeruje” jego rynkowość.
Nie wszystkie odsetki są kosztem
Z perspektywy podmiotu otrzymującego finansowanie należy zwrócić uwagę na art. 15c ustawy o CIT, tj. przepisy o cienkiej kapitalizacji w wersji obowiązującej od początku 2018 r. Zgodnie z tymi regulacjami podatnicy są zobowiązani wyłączyć z kosztów uzyskania przychodów koszty finansowania dłużnego w części, w jakiej nadwyżka tych kosztów przekracza 3 mln zł lub 30 proc. podatkowej EBITDA. Zasadniczo uwzględnia się wyższy z tych progów, z wyjątkiem sytuacji, w której środki pochodzą od fundacji rodzinnej – wtedy podatnik jest zobowiązany do stosowania ograniczenia 30 proc. podatkowej EBITDA. Wyłącznie to ma zastosowanie zarówno do finansowania uzyskiwanego od podmiotów powiązanych, jak i niepowiązanych.
Katalog kosztów, które są objęte ograniczeniem, ma charakter otwarty (wszelkiego rodzaju koszty związane z uzyskaniem finansowania od innych podmiotów), natomiast przepis wskazuje również wprost, że do tej kategorii zaliczają się odsetki. W rezultacie szczególnie te podmioty, które w znacznym zakresie posiłkują się finansowaniem dłużnym, powinny przeanalizować wszelkie wydatki związane z otrzymywanymi środkami – nie tylko odsetki od danej pożyczki, lecz także odsetki od pożyczek ogółem, jak również opłaty, prowizje, premie, część odsetkową raty leasingowej itd.
Finansowanie z zagranicy
Płatności transgraniczne mogą podlegać przepisom dotyczącym podatku u źródła (WHT). W większości przypadków to polskie spółki uzyskując finansowanie od zagranicznych podmiotów (np. spółek matek), występują w roli pożyczkobiorcy, a tym samym pełnią funkcję płatnika podatku.
Ustawa o CIT wskazuje, że odsetki powstające w Polsce, wypłacane do zagranicznego rezydenta podatkowego podlegają opodatkowaniu 20-proc. zryczałtowanym podatkiem. Powinien on zostać potrącony przez płatnika z kwoty wypłacanej kontrahentowi.
Jednocześnie do polskich regulacji podatkowych zaimplementowano dyrektywę Rady 2003/49/WE (dyrektywa IR), która pozwala na zwolnienie z CIT wypłacanych odsetek, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:
- odsetki są wypłacane przez polskiego rezydenta podatkowego;
- odbiorca odsetek jest rezydentem podatkowym innego niż Polska państwa UE/EOG i jednocześnie nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym;
- odbiorca odsetek posiada co najmniej 25-proc. bezpośredni udział w kapitale spółki wypłacającej (lub odwrotnie – pożyczkobiorca w kapitale pożyczkodawcy) przez co najmniej dwa lata, przy czym okres ten może upłynąć również po wypłacie odsetek; warunek ten jest również spełniony, jeżeli inna spółka, będąca rezydentem podatkowym UE/EOG posiada 25-proc. bezpośredni udział zarówno w kapitale pożyczkobiorcy, jak i pożyczkodawcy;
- pożyczkodawca jest rzeczywistym właścicielem otrzymywanych odsetek (otrzymuje je dla własnej korzyści, nie jest zobowiązany do ich dalszego przekazania oraz prowadzi rzeczywistszą działalność gospodarczą w miejscu siedziby).
Zastosowanie tego zwolnienia wymaga od pożyczkobiorcy pozyskania certyfikatu rezydencji podatkowej, jak również dochowania należytej staranności rozumianej w praktyce jako przeprowadzenie testu substancji biznesowej oraz pozyskanie stosownych oświadczeń i innych dokumentów, które mogą potwierdzać spełnienie ww. warunków.
Co w sytuacji, w której nie jest możliwe zastosowanie zwolnienia, np. ze względu na zbyt niski udział kapitałowy? Przepisy dotyczące WHT stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO). Chociaż UPO są podobnie skonstruowane, ponieważ opierają się na Modelowej Konwencji OECD, to jednak występują pomiędzy nimi pewne różnice – niektóre z nich przewidują obniżone stawki (5 proc., 10 proc.), a niektóre również zwolnienia. Stosując UPO należy się zatem zapoznać z treścią właściwiej z nich. Warunkiem zastosowania preferencji z UPO jest co najmniej uzyskanie certyfikatu rezydencji odbiorcy odsetek, ale również zweryfikowanie czy odbiorca jest ich rzeczywistym właścicielem (w nawiązaniu do pkt 3.4. objaśnień podatkowych ministra finansów z 3 lipca 2025 r.).
W zakresie dochowania należytej staranności należy mieć na uwadze, że wymogi w tym obszarze są wyższe dla podmiotów powiązanych niż dla podmiotów niepowiązanych. Ustawodawca nakłada bowiem na podmioty powiązane obowiązek bardziej szczegółowej weryfikacji, wychodząc prawdopodobnie z założenia, że w ramach grupy kapitałowej łatwiej jest uzyskać odpowiednią dokumentację i informacje.
W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, w których polski płatnik spotyka się z brakiem zrozumienia po drugiej stronie – prośby o dokumentację bywają traktowane jako zbędne obciążenie administracyjne – przy jednoczesnej presji ze strony grupy kapitałowej, aby płatność nie została pomniejszona o WHT.
Obowiązek podatkowy ciąży na zagranicznym kontrahencie (pożyczkodawcy) i co do zasady powinien on otrzymać odsetki pomniejszone o WHT. Umowa pożyczki może jednak zawierać tzw. klauzulę ubruttawiającą, która przerzuca ciężar podatku na pożyczkobiorcę, dlatego warto dokładnie zweryfikować ten aspekt jeszcze przed zawarciem umowy.
Warto również odnotować, że jeżeli kwota odsetek (po zsumowaniu z dywidendami oraz należnościami licencyjnymi) wypłacanych na rzecz tego samego, powiązanego kontrahenta przekracza w trakcie roku próg 2 mln zł, to zastosowanie będzie miał mechanizm pay and refund. Jego założeniem jest pominięcie preferencji podatkowych od nadwyżki ponad 2 mln zł, pobranie i wpłacenie podatku według podstawowej 20-proc. stawki, a następnie wnioskowanie o jego zwrot przez podmiot, który ostatecznie sfinansował kwotę podatku (odpowiednio podatnik = pożyczkodawca lub płatnik = pożyczkobiorca). Możliwe jest niestosowanie tego mechanizmu pod warunkiem uzyskania opinii o stosowaniu preferencji lub złożenia oświadczenia przez płatnika.
VAT vs PCC
Zawierając umowę pożyczki trzeba określić jej skutki na gruncie VAT oraz podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), które są względem siebie podatkami kolizyjnymi.
Co do zasady punktem wyjścia dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą jest ustawa o VAT, regulująca obrót profesjonalny. Jednocześnie ustawa o PCC wskazuje, że jeśli dana czynność podlega VAT i w efekcie jest opodatkowana tym podatkiem lub od niego zwolniona (poza wyjątkami związanymi z obrotem nieruchomościami lub udziałami), to nie będzie opodatkowana PCC. Jeśli zatem czynność udzielenia pożyczki podlega VAT, to jednocześnie jest ona objęta zwolnieniem z VAT (w myśl art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT) i nie podlega PCC.
Kiedy trzeba zastosować proporcję
W takim scenariuszu warto też pamiętać, że sprzedaż usług zwolnionych z VAT może wywołać obowiązek ustalenia proporcji odliczenia (tzw. współczynnika). Oznacza to, że jeżeli podatnik ponosi wydatki, które są związane zarówno z prowadzoną działalnością opodatkowaną, jak również zwolnioną (np. udzielaniem pożyczek), to może być zobowiązany do obliczenia udziału obrotu z czynności opodatkowanych w całości obrotu. Do takich wydatków w praktyce mogą należeć wynagrodzenia współpracowników (B2B) zajmujących się obsługą finansów w przedsiębiorstwie.
Jednocześnie przepisy ustawy o VAT wyłączają obowiązek obliczania proporcji (współczynnika), jeżeli transakcje pożyczkowe mają charakter pomocniczy. Ustawy podatkowe nie wskazują, jak należy definiować tę funkcję pomocniczą. W tym celu należy rozstrzygnąć, czy udzielenia pożyczek ma charakter regularny, zaplanowany i czy wpływ takiej transakcji na ogólną sytuację finansową jest istotny (por. interpretację indywidualną dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 15 maja 2025 r., 0113-KDIPT1-2.4012.175.2025.1.JS).
Pożyczki jednorazowe lub sporadyczne
Co jednak w sytuacji, gdy pożyczki mają charakter jednorazowy lub sporadyczny? Skoro na potrzeby kalkulacji proporcji VAT można uznać, że udzielenie pożyczki stanowi czynność pomocniczą względem podstawowej działalności gospodarczej, to pojawia się pytanie, czy w ogóle powinno ono podlegać VAT. Stanowiska organów podatkowych i sądów administracyjnych są w tym zakresie rozbieżne.
Dyrektor KIS konsekwentnie twierdzi, że nawet jednorazowe udzielenie pożyczki stanowi przejaw działalności gospodarczej. Przekazanie środków pieniężnych pożyczkobiorcy za określonym wynagrodzeniem (oprocentowaniem), otrzymywanym w ustalonych okresach rozliczeniowych, oznacza wykorzystywanie tych środków w sposób ciągły i w celach zarobkowych, a tym samym spełnia definicję „działalności gospodarczej”. Bez znaczenia pozostaje przy tym zarówno jednorazowy charakter takiej czynności, jak i to, czy pożyczkodawca posiada odpowiednie kody PKD (por. interpretację indywidualną z 11 marca 2026 r., 0111-KDIB3-1.4012.18.2026.2.WN).
Sądy administracyjne nie podzielają jednak stanowiska organów podatkowych. Z orzecznictwa wynika, że aby uznać pożyczkę za podlegającą opodatkowaniu VAT, konieczne jest wykazanie, że została ona udzielona w ramach działalności gospodarczej. Sam fakt posiadania statusu podatnika VAT nie jest wystarczający, zwłaszcza gdy udzielanie pożyczek ma charakter sporadyczny i sprowadza się wyłącznie do zarządzania własnym portfelem inwestycyjnym (w ślad za wyrokiem TSUE z 14 listopada 2000 r. w sprawie C-142/99).
Opodatkowanie PCC
Co, jeżeli pożyczka jednak miałaby podlegać PCC? W takim przypadku obowiązek podatkowy ciąży na pożyczkobiorcy. Jest on zobowiązany do zapłaty podatku w wysokości 0,5 proc. wartości pożyczki i do złożenia deklaracji PCC-3 w ciągu 14 dni od dnia zawarcia umowy.
Jeżeli jednak pożyczkodawcą jest podmiot zagraniczny, a środki z pożyczki są przechowywane na rachunku w zagranicznym banku, to umowa pożyczki będzie podlegała opodatkowaniu PCC, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:
- pożyczkobiorca ma siedzibę w Polsce oraz
- umowa pożyczki zostanie zawarta na terytorium Polski.
W konsekwencji, jeżeli środki zostaną przelane z zagranicznego rachunku bankowego, a umowa pożyczki nie zostanie zawarta w Polsce, to pożyczka nie powinna podlegać PCC.
Jak zatem powinien postąpić podatnik mający wątpliwości co do opodatkowania umowy pożyczki? Może wystąpić o interpretację indywidualną, jednak – biorąc pod uwagę utrwalone stanowisko dyrektora KIS – należy oczekiwać potwierdzenia opodatkowania VAT. Jednocześnie prawdopodobne jest uzyskanie odmiennego rozstrzygnięcia na drodze sądowoadministracyjnej.
Podejście zakładające opodatkowanie VAT jest co do zasady korzystne dla stron (poza ewentualnym wpływem na proporcję VAT), ponieważ transakcja pozostaje neutralna podatkowo dla obydwu podmiotów. Z kolei PCC obciążałby pożyczkobiorcę, choć kwota podatku mogłaby potencjalnie zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodu.
Komentarz autorki
Karolina Wartacz, doradca podatkowy, associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska
Pożyczki udzielane w grupie kapitałowej wiążą się z wieloma wyzwaniami podatkowymi. Część z nich wynika już z samego faktu udzielenia pożyczki i nie jest bezpośrednio związana z relacją między pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą. Przykładem może być kolizja między VAT i PCC czy limitowanie kosztów finansowania dłużnego na gruncie CIT.
Inne kwestie są natomiast ściśle związane z istnieniem powiązań pomiędzy stronami, jak choćby konieczność weryfikacji rynkowego charakteru warunków finansowania, obowiązki dokumentacyjne w zakresie cen transferowych czy szczególne wymogi dotyczące dochowania należytej staranności na gruncie WHT (gdy odsetki są wypłacane na rzecz podmiotu zagranicznego).
Obszarów wymagających uwagi jest zatem wiele, więc warto zadbać o nie już na etapie zawierania umowy pożyczki, zamiast mierzyć się z problemami dopiero po fakcie.
Podstawa prawna
- 11g, art. 11k ust. 2 pkt 2, art. 15c, art. 21 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3-5, art. 26 ust. 1, 2e i 7a oraz art. 26b ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 554)
- 15 ust. 2, art. 43 ust. 1 pkt 38 oraz art. 90 ust. 1 i 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.)
- 1 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 4 pkt 2, art. 2 pkt 4 lit. a-b, art. 4 pkt 7, art. 6 ust. 1 pkt 7 oraz art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 191)
- 86a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.)
- obwieszczenie ministra finansów i gospodarki z 10 grudnia 2025 r. w sprawie ogłoszenia rodzaju bazowej stopy procentowej i marży dla potrzeb cen transferowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego od osób prawnych (M.P. z 2025 r. poz. 1249)
12.06.2026