Transgraniczne inwestycje fundacji rodzinnej generują wiele problemów prawnych i podatkowych i wymagają kompleksowej analizy nie tylko na podstawie polskich przepisów.

 

Wejście w życie ustawy o fundacji rodzinnej otworzyło nowy rozdział w planowaniu sukcesyjnym i strukturyzowaniu majątku prywatnego. Nie tylko z uwagi na właściwie nieograniczone możliwości dywersyfikacji majątku fundacji pomiędzy poszczególne (dozwolone dla fundacji) klasy aktywów, ale także – jego dywersyfikacji geograficznej. Ma to niebagatelne znaczenie, ponieważ zwykle zamysłem fundatorów jest, by zakładane przez nich fundacje działały przez pokolenia – a w takim przypadku samo inwestowanie na rosnącym co prawda i coraz ciekawszym produktowo krajowym rynku może okazać się niewystarczające, by sprostać wyzwaniu ciągłego powiększania majątku. Kolejna sprawa to samo bezpieczeństwo inwestowania – tu oparcie się na gospodarczo i geopolitycznie różnych strefach jest po prostu strategicznym minimalizowaniem ryzyka.

Transgraniczny charakter inwestycji rodzi szereg zagadnień prawnych i podatkowych, wymagających kompleksowej analizy nie tylko na gruncie prawa polskiego, ale też prawa obowiązującego w innych krajach, ponieważ inwestycje zagraniczne fundacji rodzinnych mogą potencjalnie prowadzić do opodatkowania w państwie źródła przychodu. W tym kontekście kluczowe znaczenie mają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarte przez Polskę oraz praktyka zagranicznych organów podatkowych. Istotny jest też charakter dochodu otrzymywanego przez fundację rodzinną – dywidenda, odsetki, dochód z nieruchomości, czy też zbycie fundacyjnego mienia.

Na co w szczególności warto zwrócić uwagę, gdy nasza fundacja staje się „obywatelem świata”?

 

Zakres dopuszczalnej działalności a inwestycje zagraniczne

Polska fundacja rodzinna nie jest klasycznym podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Jej aktywność została ograniczona do katalogu czynności wskazanych w ustawie o fundacji rodzinnej i obejmuje m.in. nabywanie i zbywanie mienia, uczestnictwo w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych i spółkach osobowych, a także udzielanie pożyczek podmiotom powiązanym.

Co najważniejsze, żadne przepisy krajowe nie ograniczają terytorialnie miejsca dokonywania inwestycji przez fundacje rodzinne. Oznacza to, że fundacje mogą obejmować udziały w spółkach z siedzibą w innych państwach członkowskich UE, w państwach EOG, a także poza Europą. W praktyce szczególnym zainteresowaniem cieszą się jurysdykcje takie jak Hiszpania, Luksemburg, Holandia czy Stany Zjednoczone.

W kontekście inwestycji kapitałowych, zwłaszcza tych opartych o skomplikowane produkty inwestycyjne, również kluczowe znaczenie ma to, aby zagraniczna aktywność fundacji mieściła się w ustawowym katalogu dozwolonej działalności. Przekroczenie tego zakresu skutkować będzie bowiem koniecznością zastosowania sankcyjnej, 25 proc. stawki CIT do dochodu uzyskanego przez fundację rodzinną z niedozwolonej działalności.

 

Rezydencja podatkowa i nieograniczony obowiązek podatkowy

Fundacja rodzinna posiada rezydencję podatkową w Polsce, jeżeli jej siedziba lub zarząd znajdują się na terytorium RP. Oznacza to podleganie przez fundację nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, a więc formalnie – opodatkowaniu od całości dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Mimo tego, że fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, to podlega ona podmiotowo zwolnieniu z tego podatku. Zwolnienie to nie jest jednak „pełne” – nie dotyczy bowiem wszystkich źródeł, w tym świadczeń wypłacanych beneficjentom, działalności niedozwolonej, niektórych przychodów otrzymywanych od podmiotów powiązanych.

Weryfikacja miejsca (państwa) siedziby nie sprawia zwykle problemów. Trudniej może być z zarządem. Zgodnie z polskimi przepisami, podatnik ma zarząd na terytorium Polski, gdy to na terytorium Polski prowadzone są w sposób zorganizowany i ciągły bieżące sprawy tego podatnika. Ta zasada stosowana jest także przez inne kraje. Jakie ma to znaczenie dla polskich fundacji rodzinnych?

Wyobraźmy sobie fundację, której zarząd (czyli w polskim wydaniu, najczęściej fundatorzy) stale przebywa np. w Hiszpanii. Skrupulatne działania tamtejszych organów podatkowych mogłyby rodzić ryzyko „przekwalifikowania” rezydencji podatkowej na hiszpańską – a skutki tego mogłyby być niebagatelne.

 

Dywidendy

W przypadku otrzymywania przez fundację rodzinną dywidendy od spółek zagranicznych, może dojść do jej opodatkowania podatkiem u źródła w państwie siedziby spółek wypłacających dywidendę. Natomiast w Polsce, „w rękach” fundacji rodzinnej będzie ona nieopodatkowana.

W praktyce pojawiają się wątpliwości, czy dla potrzeb prawa obcego fundacja rodzinna może być traktowana jako „spółka” (czyli podmiot spełniający kryteria do zastosowania zwolnienia dywidendowego – tzw. participation exemption) i czy spełnia ona warunki rzeczywistego właściciela (tzw. beneficial owner). Istotna również może być okoliczność występowania bądź braku faktycznego wpływu fundatorów i pozostałych beneficjentów na zarząd (czy też bezpośredniego pełnienia przez nich funkcji w fundacyjnych organach). Ocena ta wymaga każdorazowo analizy treści lokalnych przepisów podatkowych oraz statutu każdej polskiej fundacji rodzinnej.

 

CFC – zagraniczne jednostki kontrolowane

W międzynarodowym planowaniu podatkowym istotnym zagadnieniem jest potencjalne zastosowanie przepisów o tzw. zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC). Jeżeli bowiem polski podatnik posiada udziały (akcje) w spółce zlokalizowanej w jurysdykcji o preferencyjnym opodatkowaniu, może powstać obowiązek rozpoznania dochodu CFC w Polsce, niezależnie od faktycznej dystrybucji dochodów do tego podatnika.

Mimo konserwatywnego podejścia organów podatkowych do tych zagadnień, na gruncie ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych fundacje rodzinne ani ich beneficjenci nie są traktowani jako podatnicy CFC w odniesieniu do dochodów zagranicznych jednostek kontrolowanych.

 

Inwestycje w nieruchomości zagraniczne

Coraz bardziej powszechne stają się zakupy nieruchomości poza Polską — także dokonywane przez fundacje rodzinne — i późniejsze czerpanie z nich dochodów. W przypadku fundacji rodzinnych takie inwestycje będą rodzić konsekwencje podatkowe, i to najczęściej dwojakiej natury.

Po pierwsze, w wielu państwach dochód z nieruchomości podlega opodatkowaniu wyłącznie w miejscu jej położenia. Zatem fundacja, korzystająca w Polsce ze zwolnienia podatkowego w zakresie najmu nieruchomości, posiadając nieruchomości zagraniczne, może być za granicą opodatkowana. Oznacza to też konieczność rejestracji podatkowej fundacji w danym państwie oraz wypełniania lokalnych obowiązków sprawozdawczych.

Po drugie, w przypadku zagranicznych nieruchomości możemy mieć do czynienia z koniecznością opodatkowania tzw. ukrytych zysków fundacji rodzinnej. Jeśli bowiem fundacja udostępniałaby posiadaną przez siebie nieruchomość beneficjentom, fundatorom, podmiotom powiązanym z beneficjentami, fundatorami lub samą fundacją, byłoby to świadczenie w naturze na ich rzecz. Jego wartość należałoby ustalić w wysokości równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu takiej nieruchomości i opodatkować 15 proc. podatkiem dochodowym od osób prawnych.

Fundacja rodzinna może jednak zastanowić się nad planowaniem podatkowym. Na czym mogłoby ono polegać? Przy relatywnie niskich stopach procentowych w wielu krajach, fundacja może rozważyć założenie spółki celowej i nabycie nieruchomości na kredyt. Odsetki z tytułu obsługi kredytu najczęściej będą stanowiły dla spółki koszt uzyskania przychodu. Ponadto, w wielu krajach możliwe jest dokonywanie odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej takich nieruchomości (w tym mieszkalnych). Dochód z najmu (w razie wynajmowania nieruchomości przez spółkę) mógłby zatem zostać znakomicie zmniejszony. Gdyby tak osiągnięty zysk miał nie być reinwestowany przez spółkę, a przekazywany do fundacji rodzinnej w formie dywidendy, należałoby oczywiście zweryfikować skutki podatkowe takich transferów w obcym państwie.

W przypadku spółek posiadających nieruchomości należy zwrócić też uwagę na tzw. klauzule nieruchomościowe dotyczące sprzedaży majątku. Mianowicie, w razie sprzedaży przez fundację rodzinną udziałów bądź akcji, których wartość w więcej niż 50 proc. (najczęściej, bo np. w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania z Holandią mowa o 75 proc.) pochodzi bezpośrednio lub pośrednio z majątku nieruchomego położonego w innym państwie, taki dochód najczęściej byłby opodatkowany w państwie, gdzie znajdują się nieruchomości.

 

Beneficjenci – nierezydenci a opodatkowanie świadczeń

W przypadku wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów, podatnikiem jest fundacja rodzinna; występuje tu 15 proc. podatek dochodowy od osób prawnych. Beneficjenci spoza najbliższej rodziny są dodatkowo opodatkowani podatkiem dochodowym od osób fizycznych (stawki 10 proc. albo 15 proc.).

W kontekście inwestycji zagranicznych dokonywanych przez fundację rodzinną może się zdarzyć, że będą one miały „moc przyciągającą”, przynajmniej dla niektórych beneficjentów (fundacja inwestuje np. głównie we Francji, a następnie beneficjent intencjonalnie zmienia rezydencję podatkową z polskiej na francuską). Pojawia się wówczas pytanie, jak państwo nowej rezydencji beneficjenta będzie opodatkowywać otrzymane świadczenia? Tu zawsze konieczna jest analiza przepisów lokalnych oraz właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zasadniczo świadczenia mogą być traktowane jako opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych albo odpowiednikiem polskiego podatku od spadków i darowizn. Najczęściej stawka każdego z tych podatków będzie mocno przekraczała polskie 15 proc.

 

Podsumowanie

Polska fundacja rodzinna stanowi atrakcyjne narzędzie do długoterminowego zarządzania majątkiem i budowy międzynarodowych struktur inwestycyjnych. Inwestowanie za granicą przez fundacje rodzinne jest dopuszczalne bez żadnych limitów i bardzo często ekonomicznie uzasadnione. Wymaga jednak starannego zaplanowania zarówno pod kątem zgodności z katalogiem fundacyjnej dozwolonej działalności, jak i skutków podatkowych w Polsce oraz w państwach inwestycji. Kluczowe znaczenie ma analiza umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, zasad opodatkowania fundacyjnych przychodów zagranicznym podatkiem u źródła oraz statusu polskiej fundacji w świetle lokalnego prawa.

Transgraniczna aktywność fundacji rodzinnych będzie z pewnością jednym z najistotniejszych kierunków ich rozwoju w najbliższych latach. Dla instytucji tworzonych na pokolenia warto dobrze przemyśleć skutki podatkowe decyzji inwestycyjnych, bo w znakomity sposób wpływa to na ich efektywność i bezpieczeństwo.

 

Artykuł ukazał się 13.03.2026 r. w Rzeczpospolitej
 

 

 

 

FAQ

Czy fundacja rodzinna może inwestować za granicą?

Tak. Polskie przepisy nie ograniczają terytorialnie inwestycji fundacji rodzinnych. Fundacja może inwestować zarówno w państwach UE i EOG, jak i poza Europą, m.in. poprzez nabywanie udziałów w zagranicznych spółkach czy inwestowanie w nieruchomości.

Jakie ryzyka podatkowe wiążą się z zagranicznymi inwestycjami fundacji rodzinnej?

Inwestycje zagraniczne mogą powodować obowiązki podatkowe w państwie źródła przychodu, np. w zakresie podatku u źródła od dywidend lub opodatkowania dochodów z nieruchomości. Kluczowe znaczenie mają tu umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz lokalne przepisy podatkowe.

Czy fundacja rodzinna może utracić preferencje podatkowe przy inwestycjach zagranicznych?

Tak, jeśli zagraniczna aktywność wykracza poza ustawowy katalog dozwolonej działalności fundacji rodzinnej. W takim przypadku dochód z niedozwolonej działalności może zostać objęty sankcyjną stawką 25 proc. CIT.

Czy zagraniczne dywidendy otrzymywane przez fundację rodzinną są opodatkowane?

Dywidendy mogą podlegać podatkowi u źródła w państwie siedziby spółki wypłacającej. W Polsce pozostają co do zasady nieopodatkowane po stronie fundacji rodzinnej.

Czy fundacja rodzinna może zostać uznana za zagranicznego rezydenta podatkowego?

Takie ryzyko istnieje, jeśli faktyczny zarząd fundacji wykonywany jest za granicą. W artykule wskazano przykład Hiszpanii, gdzie organy podatkowe mogłyby próbować uznać fundację za hiszpańskiego rezydenta podatkowego.

Czy fundacja rodzinna podlega przepisom o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC)?

Zgodnie z przedstawionym orzecznictwem fundacje rodzinne oraz ich beneficjenci nie są traktowani jako podatnicy CFC w odniesieniu do zagranicznych jednostek kontrolowanych.

Jak opodatkowane są zagraniczne nieruchomości fundacji rodzinnej?

Dochody z nieruchomości zagranicznych często podlegają opodatkowaniu w państwie położenia nieruchomości. Może to oznaczać konieczność rejestracji podatkowej fundacji za granicą oraz realizacji lokalnych obowiązków sprawozdawczych.

Czy korzystanie przez beneficjentów z nieruchomości fundacji może powodować podatek?

Tak. Udostępnienie nieruchomości beneficjentom lub podmiotom powiązanym może zostać uznane za świadczenie w naturze i skutkować opodatkowaniem tzw. ukrytych zysków stawką 15 proc. CIT.

Czy świadczenia wypłacane zagranicznym beneficjentom mogą być opodatkowane za granicą?

Tak. Państwo rezydencji podatkowej beneficjenta może opodatkować świadczenia otrzymywane z fundacji rodzinnej zgodnie z lokalnymi przepisami oraz właściwą umową o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Dlaczego analiza podatkowa inwestycji zagranicznych fundacji rodzinnej jest tak ważna?

Transgraniczne inwestycje fundacji rodzinnej wymagają analizy zarówno polskich, jak i zagranicznych regulacji podatkowych. Odpowiednie zaplanowanie struktury inwestycji wpływa na bezpieczeństwo majątku, efektywność podatkową i ograniczenie ryzyka sporów z organami podatkowymi.