W postępowaniu egzekucyjnym organy mają do dyspozycji narzędzia dużo bardziej dotkliwe dla podatników niż te, które są stosowane w postępowaniu podatkowym. Dlatego przepisy przyznają podatnikom liczne instrumenty pozwalające na obronę ich interesów.
Wszczęcie egzekucji podatkowej – chociaż stanowi zwieńczenie postępowania podatkowego – oznacza również początek zupełnie nowego postępowania administracyjnego.
Zagwarantowane podatnikom środki, które mogą oni stosować w celu obrony swoich interesów da się podzielić na te, które:
- służą kwestionowaniu dopuszczalności prowadzonej egzekucyjni oraz
- mają jedynie wpływać na przebieg egzekucji i regulować poziom jej dolegliwości.
Skuteczność tych środków zależy jednak przede wszystkim od właściwej oceny sytuacji procesowej i zachowania zwykle bardzo krótkich terminów procesowych, po których uprawnienia podatnika wygasają.
Prawa i obowiązki podatników w toku postępowania egzekucyjnego uzależnione są od rodzajów działań podejmowanych przez organy podatkowe. Dlatego kluczowym krokiem jest ustalenie, na jakim etapie postępowania się znajdujemy, aby móc właściwie zidentyfikować następne kroki i przygotować strategię działania. Choć z perspektywy praktycznej skutki poszczególnych instrumentów, które są wykorzystywane w toku egzekucji, mogą wydawać się podobne – wszystkie bowiem prowadzą do ograniczenia możliwości korzystania z majątku – to jednak ich charakter prawny, przesłanki zastosowania oraz dostępne środki obrony znacząco się różnią.
Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji
Podstawowym środkiem ochrony podatnika w postępowaniu egzekucyjnym są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Służą one kwestionowaniu dopuszczalności lub prawidłowości egzekucji i mogą opierać się m.in. na wykonaniu obowiązku, przedawnieniu, niewymagalności lub wygaśnięciu zobowiązania, a także wadach tytułu wykonawczego. Jest to zatem narzędzie służące zwalczaniu egzekucji w całości i nie odnosi się do konkretnych działań podejmowanych przez organy wobec podatnika. Jednocześnie zarzuty nie mogą jednak stanowić środka służącego do kwestionowania decyzji podatkowej, na podstawie której egzekucja jest prowadzona.
Obecnie obowiązują wyłącznie terminy wyznaczające najpóźniejszy moment wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, związane z momentem zakończenia tego postępowania. Oznacza to, że zarzuty mogą być wniesiona na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, co usypia czujność wielu podatników. Kluczowe jest bowiem, aby wnieść zarzuty jak najszybciej. Tylko bowiem zarzuty wniesione w terminie siedmiu dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego skutkują zawieszeniem postępowania egzekucyjnego w całości lub w części. Jeśli tego terminu nie dochowamy, to chociaż prawo do wniesienia zarzutów wciąż przysługuje, ich wniesienie nie spowoduje zawieszenia egzekucji.
Skarga na poszczególne czynności
Nawet jeśli organ ma podstawy do tego, aby prowadzić egzekucję, nie oznacza to jeszcze, że może podejmować czynności egzekucyjne w sposób dowolny.
Niezależnie od zarzutów podatnikowi przysługuje również prawo do wniesienia skargi na poszczególne czynności egzekucyjne. Narzędzie to pozwala kwestionować tylko wybrane czynności, a więc sposób prowadzenia egzekucji, a nie jej dopuszczalność.
Skarga może dotyczyć m.in. wadliwego zajęcia rachunku, zajęcia majątku wyłączonego spod egzekucji, naruszenia procedury czy zastosowania nadmiernie uciążliwych środków. Nie zastępuje ona zarzutów, lecz pełni wobec nich funkcję uzupełniającą.
Każde z zastosowanych przez organ narzędzi egzekucyjnych powinno być właściwie dobrane, a nadto podatnik powinien być o nich odpowiednio zawiadomiony. Wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie mogą prowadzić do skutecznego wniesienia skargi na daną czynności egzekucyjną, a w konsekwencji do jej uchylenia.
Dodatkowe narzędzia
Kiedy środki zaskarżenia okazują się nieskuteczne, podatnik zawsze ma możliwość skorzystania z dodatkowych narzędzi, których celem jest minimalizacja negatywnych konsekwencji prowadzonej egzekucji. Sam fakt, że organ ma prawo prowadzenia egzekucji i formalnie stosuje właściwe środki egzekucyjne nie znaczy, że zachowuje w tym zakresie absolutną dowolność, a podatnik nie ma żadnego wpływu na kierunek podejmowanych działań.
Podatnikowi przysługuje bowiem prawo do wystąpienia z wnioskiem o ograniczenie zakresu egzekucji, zwolnienie określonych składników majątku spod egzekucji lub zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdarza się bowiem, że organy decydują się na najdalej idące środki, jak zajęcie wszystkich rachunków bankowych, powodując utratę płynności i de facto ograniczając zdolność podatnika do ostatecznego uregulowania zaległości. Tymczasem może się okazać, że podatnik – posiadając najgłębszą wiedzą o swojej sytuacji – może być w stanie zaproponować organowi zastosowanie innych, mniej dotkliwych środków.
Dostępne dla podatników narzędzia mają umożliwić zachowanie ciągłości działalności przedsiębiorstwa bez uszczerbku dla prowadzonych czynności egzekucyjnych.
Zdaniem autorki
Agnieszka Ławnicka, radca prawny, doradca podatkowy, managing associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska
Na etapie postępowania egzekucyjnego podatnik ma możliwość realizacji swoich praw. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje bowiem liczne instrumenty pozwalające kształtować przebieg tego postępowania. Warunkiem ich skutecznego wykorzystania jest jednak szybka identyfikacja sytuacji procesowej oraz właściwy dobór środka prawnego.
Skuteczna obrona w postępowaniu egzekucyjnym wymaga nie tylko znajomości przepisów, lecz przede wszystkim aktywnej postawy podatnika. Bierność i przekonanie, że po wszczęciu egzekucji nie ma już możliwości wpływu na działania organu, należą do najczęstszych przyczyn niepowodzeń procesowych. Tymczasem właściwie dobrana strategia, obejmująca zarówno środki zaskarżenia, jak i instrumenty ograniczające dolegliwość egzekucji, może istotnie zwiększyć szanse na ochronę interesów przedsiębiorcy, niejednokrotnie decydując o zachowaniu płynności finansowej i możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Podstawa prawna:
Art. 33 i następne ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Artykuł ukazał się 13 lipca 2026 r. w Rzeczpospolitej.
FAQ
Jakie środki prawne przysługują podatnikowi w egzekucji podatkowej?
Podatnik może m.in. wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, skargę na czynności egzekucyjne albo złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji, zwolnienie składników majątku spod egzekucji lub zastosowanie mniej uciążliwego środka.
Czym są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym?
Zarzuty to podstawowy środek obrony podatnika. Pozwalają kwestionować m.in. dopuszczalność egzekucji, przedawnienie, wygaśnięcie zobowiązania albo wady tytułu wykonawczego.
Czym jest skarga na czynności egzekucyjne?
Skarga na czynności egzekucyjne służy kwestionowaniu konkretnych działań organu, np. wadliwego zajęcia rachunku bankowego, zajęcia majątku wyłączonego spod egzekucji albo zastosowania nadmiernie uciążliwego środka.
Dlaczego w egzekucji podatkowej ważny jest termin 7 dni?
Zarzuty wniesione w terminie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego mogą doprowadzić do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w całości lub w części. Po tym terminie podatnik nadal może wnieść zarzuty, ale nie wywołają one automatycznie takiego skutku.