Czy fundacja rodzinna się opłaca? Analiza kosztów, podatków i ryzyk

Pytanie o opłacalność to najczęstsze zagadnienie, z którym spotykamy się w Kancelarii Tomczykowski Tomczykowska w 2026 roku.

Klienci oczekują prostej odpowiedzi „tak” lub „nie”. Odpowiedź brzmi jednak: to zależy od celu i skali majątku. Fundacja rodzinna nie jest uniwersalnym wehikułem dla każdego. To narzędzie, które wymaga precyzyjnych kalkulacji – i pełnej świadomości zarówno korzyści, jak i ryzyk.

W tym artykule rozkładamy na czynniki pierwsze podatki w fundacji rodzinnej, realne koszty założenia i utrzymania oraz ryzyka, o których wiele opracowań milczy.

 

Dlaczego fundacja rodzinna to „odroczony podatek”? Mechanizm na przykładzie

Fundamentem opłacalności fundacji rodzinnej jest zwolnienie podmiotowe z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w zakresie dozwolonej działalności gospodarczej oraz wszelkich dochodów, które nie są działalnością gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy CIT). W praktyce oznacza to, że fundacja rodzinna nie płaci podatku od otrzymywanych dywidend ani od zysków ze sprzedaży udziałów, akcji czy innych papierów wartościowych – dopóki środki pozostają wewnątrz struktury.

Opodatkowanie (stawką 15% CIT płaconą przez fundację rodzinną) pojawia się dopiero w momencie wypłaty świadczeń do beneficjentów (art. 24q ust. 1 ustawy CIT). Po stronie beneficjentów z tzw. podatkowej „grupy zero” (fundator i jego najbliższa rodzina) wypłata jest zwolniona z PIT (art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy PIT).

 

Ile naprawdę kosztuje „święty spokój”? Koszty założenia i utrzymania

Aby odpowiedzieć na pytanie o opłacalność, konieczne jest zestawienie oszczędności podatkowych z realnymi kosztami operacyjnymi.

Koszty początkowe

• Fundusz założycielski: minimum 100 000 zł (art. 17 UFR). Może być wniesiony w gotówce lub w postaci aktywów – nieruchomości, udziałów, papierów wartościowych.
• Taksa notarialna za akt założycielski i statut – uzależniona od wartości wniesionego mienia.
• Opłata sądowa za zgłoszenie do rejestru: 500 zł (art. 64a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
• Koszty doradztwa prawnego i podatkowego przy projektowaniu struktury – uzależnione od złożoności majątku i rodziny.

 

Koszty stałe (utrzymanie)

• Pełna księgowość – fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT i prowadzi pełne księgi rachunkowe. Szacunkowo 10 000 – 25 000 zł rocznie.
• Obowiązkowy audyt – co najmniej raz na 4 lata przez firmę audytorską lub zespół audytorów (art. 79 ust. 1 UFR); corocznie, jeśli sprawozdanie finansowe podlega badaniu (art. 79 ust. 2 UFR). Szacunkowo 5 000 – 15 000 zł.
• Obsługa prawna – statuty, organy, compliance, bieżące opinie. Szacunkowo 8 000 – 20 000 zł rocznie.

 

Koszty vs. oszczędności – porównanie

 

Kategoria	Fundacja Rodzinna	Tradycyjna struktura (sp. z o.o. / os. fizyczna)
Podatek od dywidend ze spółek zależnych	0% (zwolnienie podmiotowe CIT, art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy CIT)	19% CIT + 19% PIT (ok. 34,4% łącznie)
Podatek od zbycia udziałów / akcji	0% (przy reinwestycji w ramach dozw. działalności)	19% podatek od zysków kapitałowych
Wypłata do fundatora / najbliższej rodziny	15% CIT (płaci fundacja rodzinna) + 0% PIT dla „grupy zero”	19% PIT od dywidendy
Danina solidarnościowa	Nie dotyczy fundacji rodzinnej	4% od dochodów powyżej 1 mln zł
Stawka sankcyjna	25% CIT za dz. gosp. poza katalogiem art. 5 UFR	Brak
Pełna księgowość	Obowiązkowa (wyższy koszt)	Uproszczona księgowość możliwa dla niektórych form
Audyt	Obowiązkowy min. co 4 lata (art. 79 UFR)	Zależny od progów ustawowych

 

 

Na co uważać? Ryzyka, o których należy wiedzieć

Fundacja rodzinna to w dużej mierze decyzja długoterminowa. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej przestaje być własnością fundatora, a mienie wniesione na pokrycie fundusz założycielskiego nie może zostać zwrócone fundatorowi ani w części, ani w całości (art. 20 UFR).

Ważny wyjątek stanowi sytuacja rozwiązania fundacji rodzinnej: wówczas, jeśli statut nie stanowi inaczej, mienie przy rozwiązaniu przypada fundatorowi za jego życia (art. 103 ust. 1 UFR). Należy jednak precyzyjnie rozumieć skutki podatkowe tej operacji. Przy rozwiązaniu fundacji rodzinnej fundacja płaci 15% CIT od wartości przekazanego mienia, pomniejszonej o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora (art. 24q ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy CIT).

Ukryte zyski – ryzyko interpretacyjne

Pojęcie „ukrytych zysków” jest regularnie przedmiotem interpretacji organów podatkowych. Do kategorii ukrytych zysków należą m.in. odsetki od pożyczek udzielonych fundacji rodzinnej przez beneficjenta, świadczenia z tytułu usług doradczych podmiotów powiązanych z fundatorem lub beneficjentem czy wynajem przedsiębiorstwa (lub jego zorganizowanej części) do podmiotu powiązanego. Ukryte zyski podlegają opodatkowaniu stawką 15% CIT.

Działalność poza katalogiem – stawka sankcyjna 25%

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie zamkniętego katalogu wskazanego w art. 5 UFR (m.in. najem, obrót papierami wartościowymi, uczestnictwo w spółkach, pożyczki dla spółek kapitałowych, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje lub osobowych, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik oraz beneficjentów). Działalność przekraczająca ten katalog podlega sankcyjnej stawce 25% CIT (art. 24r ustawy CIT), bez prawa do zwolnień i odliczeń.

 

Werdykt: Próg rentowności – kiedy fundacja rodzinna ma sens?

Z naszego doświadczenia wynika, że koszty założenia i utrzymania fundacji rodzinnej sprawiają, iż rozwiązanie to nie jest opłacalne dla osób z majątkiem rzędu kilkuset tysięcy złotych, które potrzebują go na bieżącą konsumpcję.

Próg ekonomicznej zasadności pojawia się zazwyczaj wtedy, gdy:

1. Wartość aktywów (udziałów w spółkach, nieruchomości komercyjnych, portfela inwestycyjnego) liczona jest w milionach złotych.
2. Generowane zyski są w przeważającej większości reinwestowane, a nie konsumowane na bieżąco.
3. Istnieje horyzont wielopokoleniowy – fundacja rodzinna ma sens jako narzędzie sukcesji, nie jako krótkoterminowa optymalizacja.

W takich przypadkach oszczędności podatkowe mogą zniwelować koszty operacyjne struktury. Fundator zyskuje przy tym ochronę majątku przed rozdrobnieniem i pełną decyzyjność w zakresie planowania sukcesyjnego.

 

Podstawa prawna: ustawa z 26.01.2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 326)